دانشکده فرش هریس

		پایگاه اینترنتی دانشکده فرش هریس
	دانشکده فرش هریس

صفحه نخست | آرشيو مطالب | ارتباط با مدیریت | علاقه مندي ها | پشتیبان

درباره

دانشجویان و کاربران عزیز
وبلاگ دانشکده فرش هریس با هدف معرفی این دانشکده و رشته فرش و همچنین پاسخ به نیازهای دانشجویان و شما کاربران گرامی که این وبلاگ را انتخاب کرده اید راه اندازی شده است امیدواریم مفید واقع شود

دوستان

دانشگاه هنر اسلامی تبریز

پشتيباني

Temp-Designer.Net .

قالیبافی در استان کردستان

کردستان - خبرنگار آفرينش
قالي بافي در کردستان بسيار رايج است و نام کردستان هميشه مترادف با مهمترين قالي هاي دستباف بوده که با کمال ذوق و سليقه پديد آمده است و قالي افشار و سنندج و بيجار و بوکان امروز شهرت جهاني دارد و به تحقيق يکي از پرارزش ترين فرشهاي ايران است.

قالي بافي در کردستان بسيار رايج است و نام کردستان هميشه مترادف با مهمترين قالي هاي دستباف بوده که با کمال ذوق و سليقه پديد آمده است .و بيشتر طرح هاي مورد استفاده قاليبافان در کردستان طرح هاي شکسته بوده است و بندرت از طرح هاي ديگر استفاده مي شود. از ميان اين طرح ها مي توان به طرح ماهي درهم (هراتي)، ريزماهي نقش بته اي, گل وکيلي, گل ميرزاعلي, گل مينا و شاخ گوزن و ميناخاني اشاره کرد.
1) ماهي درهم (هراتي)
نقش ماهي درهم (هراتي), در بين طرح هاي کوچک (تکرار شونده) ايران ظريف ترين و زيباترين طرح بشمار مي رود. طرح هراتي, طرحي ماهرانه و در عين حال ساده است که حاکي از رعايت موازين و قيود و زيبايي و ظرافت و ذوق و سليقه ايراني است.
2) ريزه ماهي
نقش بسيار ريز ريزماهي درهم که از آن ريزتر غيرممکن است, به خرده ماهي نيز معروف است. در اين طرح، گلهاي بسيار ريز, اضلاع چهارگانه لوزي را تشکيل مي دهند که اکثرا گل هشت پري را دربردارد.
3) نقش بته اي
نقش بته اي نيز يکي ديگر از نقوش رايج بعد از هراتي است که از روزگار قديم, تقريبا در همه انواع دستبافت ها, بخصوص ترمه, قالي, قلمکار متداول بوده است و از حدود شصت گونه نگاره بته اي متداول در قالي بافي ايران تعدادي نيز در سنندج مورد علاقه بافندگان بوده و آنها را با حالات مختلف مي بافند. از انواع بته مي توان جقه خرقه اي, جقه (سه گره اي), جقه زمردي, جقه دو گره, جقه ريز, جقه توپي (هشت پر) را نام برد.
الف) جقه خرقه اي
از طرح هاي بته اي بسيار زيبايي است که در سنندج معروف به جقه چارکي است. اين نقشه معمولا در قالي هايي با ابعاد بزرگ بافته مي شود. حد فاصل جقه هاي بزرگ, جقه هاي کوچک و گلهاي ساده است که بسيار ماهرانه بافته مي شود.
ب) جقه (سه گره اي)
منظور از سه گره اندازه طول جقه است. درفاصله جقه ها بندهاي ساده و گلهاي کوچک قرار مي گيرند و نيز داخل جقه ها اشکال مختلفي پر مي شود.
ج) جقه زمردي
همان جقه سه گره اي است, با اين تفاوت که نوار سبز رنگي دور تا دور شکل جقه را
مي گيرد و دايره هاي کوچکي در فواصل منظم بر روي اين نوار قرار مي گيرد, در اين حالت دايره ها زيبايي خاصي به فرم جقه داده و آن را خوشرنگ مي کنند.
د) جقه (دو گره )
)اين طرح را به دو گونه مي بافند. در جقه هاي دو گره اي بر حسب سليقه بافندگان عرض جقه تغيير مي نمايد ولي طول آن بندرت تا سانتيمتر تغيير مي کند.
ر) جقه ريز
اين جقه بخصوص اندازه پشتي بوده و در اندازه هاي ديگري کار نمي شود و حالت خاص خود را دارد و قسمت داخل جقه ها را بوسيله گل سرخ پر مي کنند.
ز) جقه توپي (هشت پر )
اين طرح به وسيله ترکيب کردن هشت عدد جقه دو گره اي با يکديگر به وجود مي آيد و قاعده جقه ها به واسطه يک لوزي به هم وصل شده اند و در نهايت به شکل يک دايره
مي رسند و به اين دليل آن را جقه توپي مي گويند. اين نقش در اندازه هاي مختلف بافته
مي شود ولي در قالي هاي دو گره اي جلوه خاصي دارد.
س) گل وکيلي
يکي از معروفترين نقشه هاي مختص سنندج "گل وکيلي" است که در ديگر مناطق بافته
نمي شود. در مورد قدمت اين طرح مي توان به نمونه اي که در موزه فرش (تاريخ بافت آن به اواسط قرن سيزده هجري قمري مي باشد.) اشاره کرد.
ش) گل ميرزاعلي
گل ميرزاعلي, يکي از نقشه هاي "گل فرنگي" سنندج است. انواع متعددي از گل فرنگ در سنندج بافته مي شود که به نامهاي گل و بلبل عروس و داماد, گل و عروس ناميده مي شود و امروزه نسبت به اوايل رواج آنها کمتر بافته مي شوند.

| تاريخ : سه شنبه 1388/02/22 | ساعت : 12:15

قالی بافی در تبريز

آذربايجان و بويژه شهر تبريز از دير باز در خلق قاليهای نفيس، نقش عمده ای داشته است. طراحان بزرگی در اين منطقه وجود داشته اند که با خلق آثار گرانبها و با ارزش، خدمات ارزنده ای به فرش ايران کرده اند. تبريز يکی از مراکز بافندگی بسيار با اهميت ايران در زمينه قالی بافی است. فرش های آن چه آنها که زينت بخش موزه ها ی معتبر جهان است. و يا در مجموعه کلکسيونرهای مشتاق جای گرفته اند و يا آنهايی که در مقياس زياد سر از بازارها و چهار سوق ها در می آورند، همواره خوش اقبال و خوش معامله هستند.
از هنرمندان اين رشته می توان به مير منصور، رسام ارژنگی، عبدالله باقری، احمد عماد، حبيب الله امين افشار، ميرزا تقی خيابانی، جعفر پاکدست، عباسعلی اعلاباف، اکبر برگی، قلی نامی، محمد حسن نجف زاده معروف به « بنام تبريزی»، ايپکچی، اهرابی، جوان، سلماسی، ممقانی، تهرانچی، آنتيکچی و طباطبايی اشاره کرد.

اولين عناصر و نقش سايه های سنتی ايران نظير اسليمی ها و ختايی ها قبل از آنکه از طريق مکتب اصفهان و فرهنگ دوره صفوی ابعاد جهانی يابند، از طريق نگاره ها و تذهيب و مرقعات برروی فرشهای شمالی غرب ايران و تبريز ظاهر شدند. نقشه های اين فرشها اگر چه نام و نشانی برخود ندارند ولی در آن حدی از کمالند که طرح و رنگ آنها را می توان با آثار بهزاد و سلطان محمد و ديگر هنرمندان عصر مقايسه کرد. به دنبال رکود پس از عصر صفوی، تبريز در اواخر قاجاريه، از اولين شهرهايی است که تجارت فرش به طور گسترده در آن رواج می يابد و بازار پررونقی برای شرکتهای اروپايی می شود.

فرش های تبريز در هفتاد سال اخير اغلب با طرحهای گلدانی، محرابی، شکارگاه، هراتی گل فرنگ، شاه عباسی، بندی، خشتی يا قابقابی، منظره بافی، قاب قرآنی، افشان، اسليمی و بعضی از آثار و ابنيه اسلامی از کوچکترين تا بزرگترين اندازه های ممکن بافته شده اند. از ديگر طرحهای رايج در تبريز می توان به ريز ماهی، لچک ترنج و بته اشاره کرد.

بافت انواع فرشهای سنتی با طرحها و رنگهای بديع و زيبا نمايشگر اوج تسلط طراحان و بافندگان برفنّ بافت است. چنين است تلفيق رنگهای سنتی و رنگهای متنوع ديگر که به طور هنرمندانه صورت می گيرد هر چند که ارزش رنگرزی گياهی قابل مقايسه با رنگرزی شيميايی نيست.

مورد ديگری که به عنوان طراحی تابلو و عموماً تحت تأثير طراحی اروپايی در تبريز رايج شده است و ظاهراً بازار گرمی نيز دارد، جای بحث دارد. اين تصاوير همراه بافتی نفيس و درخشان نتايج حيرت باری را به ارمغان آورده است.

مسأله ديگری که در طراحی امروز نقشه های فرش در تبريز وجود دارد آن است که به ظاهر طراحی و رنگ تا حدودی جنبه ذوق آزمايی شخصی پيدا کرده است و بر اساس ذوق و استعداد و توانايی تعدادی هنرمند و يا تحت تأثير عوامل بيرونی طراحی می شود. با اطمينان می توان گفت اگر تبريز آسيبهای ناشی از بحران تورم و کمبود مواد مورد نياز را از عرصه توليدات دور سازد، تا ساليان طولانی فرش تبريز فرش غير قابل رقابت محسوب خواهد شد و فرشهای زيبا و نفيس آن کماکان در آن سوی مرزها به فتح بازارهای فرش خواهد رفت.

| تاريخ : سه شنبه 1388/02/01 | ساعت : 15:32

تغيير نقش به اصالت فرش ايران لطمه مي‌زند

جام جم : رئيس دانشكده هنر يزد معتقد است تغيير و تحول در نقوش، اصالت و قدمت فرش ايران را به انحراف كشانده و موجب از بين رفتن تدريجي اين هنر مي‌شود.

سيدمحمود طباطبايي به مهر گفت: گاهي سودجويان يا افراد فاقد تخصص در زمينه طراحي نقوش اصيل به منظور احياي نقوش هر منطقه، تحولات نامناسبي در طرح‌هاي فرش ايراني ايجاد مي‌كنند كه نه تنها گامي در جهت احياي نقوش برنداشته‌اند، بلكه باعث از بين رفتن جايگاه ممتاز فرش اصيل ايراني در بازارهاي جهاني نيز شده‌اند.
وي بيان كرد: احياي نقشه فرش بايد بر مبناي شاخصه نقوش اصيل و شناخته شده هر منطقه صورت گيرد و در اين راستا بايد مراقب بود تا ضمن فعاليت در چارچوبي معين، خدشه‌اي به پيكره كهن اين هنر اصيل وارد نشود.

وي افزود: به تازگي در دانشكده فرش اردكان (كه يكي از توليدكنندگان فرش دستباف است) در رشته فرش و بحث آكادميك آن به دانشجويان آموزش‌هايي در زمينه احياي نقوش داده مي‌شود، به‌طوري‌كه اصل طرح و نقشينه‌هاي فرش تغييري نكند و بار معنايي خود را به طور كامل منتقل كند، زيرا فرش ايراني ميراثي از گذشتگان و اجداد ماست و بايد اصالت و زيبايي خود را براي نسل آينده حفظ كند.

طباطبايي يادآور شد: فرش ايراني با نقوش و طرح‌هاي گذشته خود در جهان شناسايي مي‌شود و اگر بخواهيم براي جلب نظر نسل امروز تغييراتي در آن ايجاد كنيم تنها مي‌توانيم به رنگ‌بندي نقوش ورود كنيم.

منبع:روزنامه جام جم

| تاريخ : پنجشنبه 1387/10/05 | ساعت : 13:25

فرش ایرانی

فرش ایرانی مجموعه ۱۵ فیلم کوتاه از کارگردانان مختلف است. هر یک از این کارگردان‌ها قالی ایرانی را از دیدگاه خود بیان کرده‌است.

فیلم‌ها به ترتیب نام خانوادگی کارگردان‌ها به نمایش درمی‌آیند:

فرش عشایری از بهروز افخمی
مشترک مورد نظر در دسترس نیست از رخشان بنی‌اعتماد
قالی سخن‌گو از بهرام بیضایی
گره گشایی از جعفر پناهی
فرش زمین از کمال تبریزی
فروشی نیست از سیف‌الله داد
فرمایش آقا سید رضا از مجتبی راعی
فرش پرنده (شازده کوچولو) از نورالدین زرین‌کلک
فرش، اسب، ترکمن از خسرو سینایی
فرش و زندگی از بهمن فرمان آرا
کجاست جای رسیدن از عباس کیارستمی
دست آفرینی هدیه به دوست از مجید مجیدی
فرش و فرشته از داریوش مهرجویی
خاطره خاطره رضا میرکریمی
کپی برابر اصل از محمدرضا هنرمند.

منبع: نگاهی به فیلم فرش ایرانی، تهران اونیو، نگین معتمد

‎

| تاريخ : پنجشنبه 1387/10/05 | ساعت : 13:23

قم

موقعیت جغرافیایی

استان قم در جنوب استان تهران و در مسیر ارتباطی استان های جنوبی با مرکز و شمال کشور واقع شده است. استان قم شامل چهار بخش کهک، مرکزی، جعفرآباد و خلجستان و 256 روستا بوده و مرکز آن شهرستان قم می باشد که در مجاورت کویر نمک قرار گرفته است. به دلیل اینکه مناطق و روستاهای قم در موقعیت های مختلف جغرافیایی قرار گرفته اند. دارای آب و هوای متنوعی بوده و از وضعیت آب و هوای کویری و بیابانی تا آب و هوای سرد و کوهستانی برخوردار است. بر اساس این تنوع اقلیمی موقعیت های کشاورزی متنوعی در استان بوجود آمده و امکان کشت اکثر محصولات کشاورزی فراهم گشته است.

اکثر روستاییان این استان علاوه بر کشاورزی و دامداری، به امر تولید صنایع دستی خصوصاً قالیبافی نيز اشتغال دارند.

- سوابق تاریخی

هر چند صنعت قالیبافی از دیرباز بین عشایر و روستاییان قم رایج بوده است. لکن سابقه قالیبافی در قم با شیوه فعلی به اواخر دهه دوم قرن بیستم میلادی یعنی حدود 80 سال قبل می رسد؛ یعنی زمانی که تجار کاشان دارهای قالی را بدانجا برده و کار را در مقیاسی محدود شروع کردند و هنوز بیست سالی از آن نگذشته بود که قالیبافی در آن با ابعادی تجارتی به صورت پیشرفته و قابل ملاحظه ای ارائه طریق داد. اين صنعت بسرعت در شهر قم معمول و رایج شده و به تدریج به روستاهای اطراف نیز گسترش یافت. با اینحال صنعت قالیبافی در بین عشایر شاهسون منطقه از قبل به شیوه ذهنی بافی معمول بوده است.

- ساختار

قالیهای قم ابتدا با استفاده از پشمهای نه چندان ظریف وارد بازار می شدند. و عموماً با رجشمار40 انجام می گرفتند. در سالهای بعد هنرمندان قالیباف قم تحول قالیبافی را به حد تکامل رسانیده و با مهارت و توانایی خاصی مبادرت به بافت فرشهای تمام ابریشم با رجشمار بسیار بالایی نمودند. قالیهای نفیس که بدین ترتیب و با این نخهای ظریف ابریشمی به بازار عرضه گردید نیز تحت عنوان گل ابریشم مرسوم شدند.

عامل تعیین کننده برای شناسایی قالی های قم تکنیک کار است زیرا که کاملاً منظم و کامل است. اگر به قالی های جدید با کیفیت عالی (مثلاً قالی های کاشان، تهران، کرمان و غیره) دقیق شویم، در پشت این قالی ها بخصوص در کلفتی پودها، تار و یا گره ها، پاره ای بی نظمی ها را خواهیم دید که البته قابل چشم پوشی اند. این بی نظمی در قالی های قم مطلقاً وجود ندارد و نظم آنها به نحوی است که گاهی انسان را به تردید می اندازد و این تردید تا جایی است که فکر می کند مبادا این قالی با ماشین بافته شده است.

بافت آن بسیار فشرده و بادوام و تار آن از نخ پنبه ای تابیده شده و پود آن نازک تر است. گره ها از پشم زیبای محلی که به نام سبزوار معروف است می باشند. این گره ها بسیار کوچک اند (بطور متوسط در هر دسی متر مربع 4000 تا 7000 گره) و از نوع فارسی باف می باشند. ارتفاع پرزها متوسط و فقط در یک طرف این قالی ها ریشه دیده می شود. ریشه ها دوتایی و به هم تابیده هستند. بعلاوه این ریشه ها بجای این که صاف باشند به نظر می رسند که بطور نامنظمی از قالی بیرون جهیده اند.

ساختار اولیه: تار و پود معمولاً از نخ تابیده بسیار ظریفند. در قالیهای ابریشمی تار و معمولاً پود از ابریشم هستند.

گره: قالیهای قم بدلیل ظرافت بسیارشان شهرت دارند. حداقل 2500 گره در هر دسیمتر مربع دارند و در قالیهای نا مرغوب این تعداد به 10000 گره در هر متر مربع می رسد و در قالیهای ابریشمی این تعداد بیشتر است و نوع گره، گره فارسی است، بندرت جفتی بافی نیز در این منطقه دیده می شود.

پرز: پرزها در قالی قم محکم و کمی خشن بوده و بیشتر از پشم تابیده بسیار نازک یا ابریشم تابیده بسیار ظریف استفاده می شود. پرز قالیها معمولاً کوتاه و چنانچه از ابریشم باشد بسیار کوتاه چیده می شود.

کیفیت: قالیهای قم بسیار بادوام و بیشتر جنبه تزئینی دارند و از بهترین تولیدات قالیهای ایران محسوب می شوند.

- طرحهای رایج

طرحهای قالی قم همانند رنگهای مورد استفاده از تنوع و گستردگی خاصی برخوردار است. نقشه های قالی های قدیمی قم را طرح های مشهور به لچک و ترنج شاه عباسی – محرمات- محرابی و شکارگاه تشکیل می دادند این طرح ها که با اقتباس از نقشه های کاشان و اصفهان تهیه شده بود بسرعت با خلاقیت طراحان قم دچار تحول شده و سبک جدیدی در صنعت قالیبافی ایران پدیدار گشت. این سبک با ویژگیهایی نظیر طراحی استادانه و هماهنگی نقوش و رنگ آمیزی بدیع و کم نظیر به "سبک فرش قم" مشهور گردید.

نقش بته جقه همانقدر که در روستاهای ترک زبان همدان با حالتی خاص منطقه مورد استفاده است، در روستاهای فارس زبان قم نیز در زمینه های گرم در اندازه های دو ذرع تا 7 مترمربع بافته می شود.

طرحهای اسلیمی، ختایی، لچک و ترنجدار و نیز طرحهای درختی همانند قالیچه های اصفهان از جمله طرحهای مورد نظری است که بیشترین تولیدات را بخود اختصاص می دهد. نقشهای کومه ای (درختی، حیوانی، بوته ای) و شاه عباسی گل فرنگ به لحاظ امکاناتی که طرح و رنگ آمیزی آنها دارد از زیبایی چشمگیر و رنگهای بدیع بهره مندند.

طرح قالیهای شکارگاهی نیز گر چه از اصفهان نشأت گرفته است، لیکن نمونه های فراوانی از این طرح را در قالیهای ابریشم بافت قم می توان مشاهده نمود و بالاخره با توجه به تنوع نقوش و مهارتی که در بافنده قم سراغ داریم تعجبی نخواهد داشت اگر شاهد تولید طرح هایی هندسی و نیمه هندسی در بافته های این منطقه باشیم. لذا بافت طرحهایی هندسی همانند قالیهای قفقاز و نقشهای هراتی موسوم به ماهی درهم که در مدالیونی چند ضلعی متن قالی قم را بخود اختصاص می دهند، گهگاه تعجب بیننده را که همواره به اصالت طرحهای هر منطقه می اندیشیده است بر می انگیزد.

بافندگان قمی، ترجیح می دهند که دلپذیرترین طرحهای سایر مراکز قالیبافی ایران را که در مرور زمان مطلوب و مقبول طبع همگان واقع شده اند با مختصر تغییراتی ببافند. اگر فرشهای آن با قالیهاو قالیچه های اصفهان و کاشان به لحاظ مشابهت نقشه اشتباه شوند زیاد مهم به نظر نمی آید. بطور کلی می توان طرحهای رایج در قالیهای قم را در موارد زیر خلاصه کرد:

بندی خشتی (موزاییکی بختیاری)، بته ای، درختی، شکارگاه، هندسی جوشقانی، شاه عباسی، لچک ترنج، شاه عباسی افشان، محرمات، ترنجی کف ساده، بندی کتیبه ای، محرابی، گل فرنگ و ضل السلطانی، محتشم و خشتی.

طرحهای بوته میری مکرر، نسبت به طرح گلدان رایج ترند. بسیاری از قطعات نیز دارای مدال مرکزی و طرحهای گوناگون در کناره و گوشه ها هستند.

قالی های قم از طریق رنگ های روشن زمینه آن (سفید عاجی، کرم، زرد) قابل تشخیص هستند که عموماً، این زمینه عاری از ترنج ها و لچک ها می باشد. هر چند که نقش آنها در موضوعاتی که ارائه می کنند،دارای پاره ای نا استواری ها و تغییرپذیری ها می باشد لکن در اکثر موارد معرف دو نوع نقش است: یکی از این دو نقش، سرو کوچک استلیزه شده، یعنی بته که گاهی مواقع بطور غلط آنرا نقش کاشمر می نامند، و نقش دیگر ظن السلطانی است. این نقش عبارت است از گلدان مملو از گلی که پرندگان کوچک و زیبایی در بالای آن پرواز می کنند.

ندرتاً به قالی هایی از قم بر می خوریم که دارای مجموعه ای از سروهای واقعی در بین گیاهان و درختان گل دار هستند و از روی طرح های لطیف و ظریفی که دو تخته فرش ابریشمین و قدیمی مقبره شاه عباس را در قم نقشین کرده اند، تقلید شده است.

- رنگ بندی

صنعت قالیبافی قم همواره به استفاده از رنگهای زیبا و چشم نواز مشهور بوده است. تعداد رنگهای مصرفی در فرش قم، ابتدا محدود به چهار الی 6 رنگ بوده است اما به موازات تکامل طرح های اولیه فرش، تعداد رنگها نیز در فرش قم افزایش یافته است.

در سالهای اخیر رنگهای اصلی فرش قم را 16 رنگ بشرح ذیل تشکیل داده اند:

لاکی روشن و تیره – سرمه ای- کرم روشن و تیره – نخودی – بژ – قهوه ای سوخته و روشن – آبی روشن و سیر – مشکی – خاکی – طلایی و مسی

افزایش تنوع در طرح های فرش قم و تحولاتی که اخیراً در طراحی فرش این استان بوقوع پیوسته است تعداد رنگهای مصرفی در فرشهای قم را به میزان قابل ملاحظه ای افزایش داده است. به گونه ای که در حال حاضر فرشهایی با بیشتر از 40 رنگ مشخص و متمایز طراحی و بافته می شوند. این رنگها عبارتند از:

سفید برفی، سفید شیری، مشکی، سرمه ای، بژ روشن، بژ سیر، خاکی روشن، خاکی سیر، آبی نفتی، آبی روشن، آبی فیروزه ای، آبی الماسی، سبز یشمی، سبز سیدی، سبز ساق چناری، سبز سدری، سوخته ای، دارچینی روشن، دارچینی سیر، مله ای شتری، مله ای زیتونی، گوجه ای ، طوسی سیر، طوسی روشن، کرم کاهی، کرم شسته، مسی سیر، مسی روشن، مسی پوست پیازی، قهوه ای سیر، قهوه ای روشن

- رنگرزی

کارگاههای رنگرزی این شهرستان سابقاً کلیه رنگهای مورد نیاز خود را از گیاهان رنگزای محلی تأمین نموده و بعضاً نیز از مواد طبیعی دیگری مانند نیل و قرمز دانه و روناس که در منطقه بعمل نمی آمد استفاده می نمودند. اما در سالهای اخیرعلاوه بر بکارگیری مواد اولیه طبیعی و گیاهان رنگزا از رنگهای شیمیایی کرومی – اسیدی راکتیو و سایر رنگهای مرغوب و مقاوم نیز به شیوه علمی استفاده می نمایند.

مواد اولیه رنگزای طبیعی که از دیرباز بطور سنتی در شهرستان قم مورد استفاده بوده اند عبارتند از:

پوست انار: از این ماده که در استان قم بوفور یافت می شود به صورت خشک و پودر شده برای تهیه رنگ زرد تیره – کرم و نخودی استفاده می گردد.

پوست گردو: رنگ شتری و قهوه ای می دهد و ضمن مخلوط شدن با زاج سیاه، رنگ سیاه تولید می کند.

برگ مو: از این ماده مشتقات رنگ زرد بدست می آید.

کاه: برای تهیه رنگ زرد و کرم مورد استفاده قرار می گیرد.

سماق: این ماده اگر با سولفات مس مخلوط شود رنگ بنفش تیره مایل به قهوه ای می دهد.

نیل: از این ماده که قبلاً به صورت گیاه کشت می شده ولی امروزه به صورت نیل صنعتی تولید می گردد رنگ سرمه ای و مشتقات رنگی آبی بدست می آید.

پوست درخت بلوط: برای تهیه رنگ های قهوه ای و شتری مورد استفاده قرار می گیرد.

روناس: گیاهی است خودرو که ماده رنگی در ریشه آن نهفته است و برای بدست آوردن رنگهای قرمز آجری تا قرمز تیره مصرف می شود.

اسپرک: از این گیاه که دارای ماده رنگی زرد رنگ است در ترکیب با نیل، رنگ سبز بدست می آید.

قرمز دانه: این ماده که در محل به نام لاک نیز مشهور است از بدن حشره ای خاص بدست می آید و برای تهیه رنگ لاکی مورد استفاده می باشد.

مواد رنگزای طبیعی فوق (که توأم با نمکهای فلزی خاصی که اصطلاحاً دندانه می شوند مورد استفاده قرار می گیرند) رنگهای باثباتی را بوجود می آورند که به مرور زمان ملایم تر و دلپذیرتر می گردند.

- ابعاد

با توجه باینکه قم، شهری زیارتی بوده و پس از مشهد مهمترین شهر مقدس ایران است و از طرف دیگری سجاده جایگاه ویژه ای در ره آوردها و تحفه های سفرهای زیارتی ایرانیان دارد لذا کارگاههای قالیبافی که به تولید سجاده اشتغال دارند در این شهر، توسعه قابل توجهی یافته اند. با توجه به مطلب فوق و سایر ابعاد رایج در قم می توان طیف قالیهای قمی را به 4 بخش زیر از لحاظ ابعاد تقسیم نمود:

الف) قالیچه های سجاده ای که معمولاً در اندازه 20/2×50/1 متربافته می شوند.

ب) قالی: اندازه قالیهای قم معمولاً 3×2و5/3 ×5/2 و4×3 متر این قالیها برای فرش کردن اتاقها و سالنهای بزرگ به کار گرفته می شوند.

ج) کناره: برای فرش کردن راهروها و راه پله ها از این نوع فرش استفاده می گردد. عرض کناره ها بین 50 تا 100 سانتی متر و درازای آنها بین 2 تا 6 متر می باشد.

د) بیشترین میزان تولید فرش قم از نوع قالیچه می باشد. قالیچه ها کاربرد وسیعی در تزئین و دکوراسیون اتاقها و سالنهای پذیرایی دارند.

- توزیع جعرافیایی

- وضعیت فعلی

براساس آمارگیری صنعت و معدن که در سال 1373 شمسی انجام شده است، در استان قم 3163 واحد کارگاه قالیبافی دایر می باشد. اکثریت این کارگاهها در مرکز استان مستقر بوده و تعداد محدودی نیز در بخشهای تابعه مشغول فعالیت هستند. کارگاههای قالیبافی این استان با وجودیکه بین 1 تا 3 نفر قالیباف دارند نظام کارگاهی آنها با روشهای کارگاههای بزرگ قالیبافی مشابه است.

علاوه بر این واحدها ، کارگاههای خانگی زیادی نیز در شهرستان قم و روستاهای اطراف آن وجود دارند. امروزه فرش قم در بازارهای جهانی به بافت ظریف و طرح اصل و رنگ آمیزی متین و زیبا شهرت یافته است. شهرت و مقبولیت فرش قم به گونه ای است که حتی قالیبافان کشورهایی نظیر هند و پاکستان و چین از طرح های آن اقتباس نموده و فرشهای کپی شده را روانه بازار نموده اند.

علاوه بر شعبه شرکت سهامی فرش ایران، سازمان صنایع دستی و تجار عمده ای که فعالیتهای ارزنده ای در صنعت فرش قم دارند، سازمان جهاد سازندگی استان قم در سالهای اخیر اقدامات مؤثری در پیشرفت صنعت فرش بعمل آورده و در این راستا تعداد 8 شرکت تعاونی و اتحادیه فرش را دایر نموده و با تحت پوشش قرار دادن متجاوز از 4000 کارگاه قالیبافی خانگی، بزرگترین سازماندهی موجود در صنعت فرش قم را بوجود آورده است. این تشکل ها عبارتند از:

اتحادیه تعاونیهای فرش دستباف روستایی استان قم

شرکت تعاونی فرش روستایی گلبافت قم

شرکت تعاونی فرش روستایی کهک

شرکت تعاونی فرش روستایی قنوات

شرکت تعاونی فرش روستایی دستجرد

شرکت تعاونی فرش روستایی قاهان

شرکت تعاونی فرش روستایی گازران

شرکت تعاونی فرش روستایی قمرود

از جمله اقدامات این شرکتها تهیه نقشه و مواد اولیه مرغوب، اعمال نظارت فنی بر بافت دقیق فرشها و نیز خریداری فرش از بافندگان عضو و عرضه آن به بازارهای داخل و خارج از کشور می باشد.

در شهرستان قم بازار معروفی وجود دارد که از قدمت زیاد و معماری زیبایی برخوردار است. این بازار محل تجمع جمع کثیری از تجار فرش، طراحان، رنگرزان، استادان چله کشی و قالیبافی، رفوگران و پرداخت کاران فرش قم بوده و مرکز بزرگی برای هدایت و راهبرد صنعت فرش قم بشمار میرود.

محل بافت: قم

از مجموعه فرشهای خصوصی

گره فارسی: 336000 گره در متر مربع

60 گره در 10 سانتیمتر عرض

56 گره در 10 سانتیمتر طول

تار: نخ تابیده

پود: نخ آبی دولا

پرز: ابریشم

نقش این فرش به نام "زیر خاکی معروف" و قدمت آن به اوایل بافت قالی در این شهر نسبت داده میشود. هلالی گل و بوته های آن با نخ ابریشم بافته شده و به تمامی این قالی شکوه خاصی بخشیده. ظاهراً این نقش مخلوطی از طرح کلاسیک و طرح مدرن می باشد. در میان ترنج مرکزی چهار شیر خیالی که در ضمن روی زمینه کرم رنگ قرش نیز بافته شده دیده میشوند. در ترنج هائیکه ترنج میانی را در برگرفته اند، پرنده بچشم میخورد. این نقش که در وهله اول پیچیده و منقلب بنظر میاید، دارای ظرافت و زیبایی خاصی است. این قالی در نوع خود بی نظیر میباشد.

نقش این فرش به نقش فرشهای فراهان بی شباهت نیست. ترنج بزرگ مرکزی و چهار گوشه فرش که با گل و شاخ و برگ تزئین شده توسط زمینه ای کف ساده از یکدیگر جدا هستند. حاشیه با شاخ و برگهائیکه توسط گل از هم جدا هستند تشکیل یافته است. استفاده ابریشم در پرز آن بر درخشندگی و زیبائی تمام این قالی ساده و کلاسیک افزوده. از نظر رنگ آمیزی و ظرافت بافت فوق العاده میباشد.

محل بافت: قم – سال 1339 هجری شمسی

از مجموعه فرشهای خصوصی

اندازه: 351×242

گره فارسی: 360000 گره در متر مربع

60 گره در 10 سانتیمتر عرض

60 گره در 10 سانتیمتر طول

تار: نخ تابیده

پرز: پشم

بافندگان فرشهای بسیار نفیس قم از وضع و ترکیب فرشهای کلاسیک سالهای 1069-979 هجری شمسی الهام گرفته اند. قالی مقابل هم یکی از آن فرشهای نفیس میباشد. نقش گلدار آن برروی زمینه ای پسته ای رنگ که چندان در فرش دیده نمیشود با برازندگی خاصی نمایان است. حاشیه شاخ و برگ داری که این قالی را بحد کمال خود میرساند، نشانه ایست از برتری هنری که این شهر بدون سنت دیرینه قالیبافی کسب کرده است.

- منابع و مآخذ

اشنبرنر، اریک، قالیها و قالیچه های شهری و روستایی ایران، جمشید تولایی و محمد رضا نصیری، تهران، یساولی، 1374
دانشگر، احمد، فرهنگ جامع فرش یادواره دانشنامه ، تهران، نشر دی، 1372
نصیری، محمد جواد، سیری در هنر قالیبافی ایران، تهران، مؤلف، 1374
هانگلدین، آرمن، قالیهای ایرانی، اصغر کریمی، تهران، فرهنگسرا، 1375
یساولی، جواد، مقدمه ای بر شناخت قالی ایران، تهران، فرهنگسرا، 1370
قالی ایران شاهکار هنر، سازمان اتکا
نشریه قم نگین فرش دستباف ایران، سازمان جهاد سازندگی قم

منبع : www.tabriziau.ac.ir

| تاريخ : دوشنبه 1387/09/11 | ساعت : 12:35

شگفتی های فرش ایرانی به زبان موسیقی

شگفتی های فرش ایرانی به زبان موسیقی

سایت خانه موسیقی: در دو قرن اخیر هیچ انسان فرهیخته ای در سراسر جهان نیست که این باور را نداشته باشد که فرش یکی از اصیل ترین نشانه های شناخت هنر و فرهنگ ایرانی در میان مردمان کشورهای دیگر به ویژه طبقه فرهنگی آنان بوده است.

ایران با فرش به عرصه فرهنگ و هنر جهان قدم گذاشت و فرش همواره به عنوان یک پدیده و کالای هنری مانند یک تابلوی نفیس معرفی و شناخته می شده و متاسفانه امروز خود ما شأن آن را در حد یک وسیله مصرفی، در حد جاروبرقی و یخچال و لباس که بعد از مدتی باید به دور انداخت پایئن آوردیم. نه تنها در داخل بلکه هیچ ملتی را نمی توان یافت که برای تحریف هنر ملی خودش که پایه های اقتصادی و فرهنگی صدها ساله دارد چنین ناآگاهانه اقدام نماید.

از سوی دیگر موسیقی گذشته ما با توجه به اینکه روش های نوشتاری مشخصی برای موسیقی وجود نداشته یا ما از آن اطلاع کافی نداریم مکتوم مانده است. ما نمی دانیم نغمه هایی که در گوشه های دستگاه های موسیقی ما مترنم است آیا همان نغماتی است که صدها سال قبل نیز وجود داشته و زیر بنای بخشی از هویت ملی و فرهنگی ما را تشکیل می دهد. در موزه فرش آثاری وجود دارد که به سده های دور گذشته باز می گردد و چنانچه از این راه پیوند بیابیم که به نوعی ما را به سوی این نغمه ها رهنمون شود می توان به بخشی از این هویت گذشته دست یافت.

البته نگرش و دستیابی به یک دیدگاه و دستاوردهای ملموس و قابل استناد در این زمینه نیاز به پژوهشی گسترده دارد. پس می توان یک دیدگاه کلی و تطبیقی به این مقوله داشت تا شاید نشانه هایی به دست بیاید و انگیزه ای باشد برای اهل هنر و پژوهندگان که در این زمینه به صورت عمیق تر و گسترده تری کار کنند.
در موسیقی همانند هنر فرش خلاقیت های هنرمند در دو مسیر شکل می گیرد. در واقع خط افقی ملودی و خط عمودی ترکیب اصوات مختلف را شکل می دهد و جذبه های خلاقه در هر دو وجه را به مخاطب منتقل می سازد. در فرش نیز چنین است یعنی ما یک تار داریم و یک پود و بر روی آن با نخ های دیگری دانه دانه اشکالی را ایجاد می کنیم و با رنگ های متفاوت که می تواند نمادی از سازبندی در موسیقی شناخته شود، خلاقیت هنری در این اثر تکمیل می شود.

در موسیقی نیز دقیقا چنین است. با یک نگاه مقایسه ای ما یک تار داریم که خط افقی موسیقی ماست که به آن ملودی یا نغمه می گوئیم. از سوی دیگر خط دیگری نیز به صورت عمودی قابل رویت است که در تداوم خط افقی در مسیر عمودی نیز یک نت دیگر نشانده شده است. اگر مسیر یک پود را که عمودی حرکت می کند در یک فرش پیگیری کنیم از بالای نخ های مختلفی با رنگ های متفاوت بر روی آن گره خورده است که همگی با هم در یک مجموعه معنا پیدا می کن و اشکال مختلف را می سازد و مابقی را شکل می دهد. برای رسیدن به یک دیدگاه تطبیقی در موسیقی و فرش باید اساسا از بافت شروع کنیم بافت یا texture واژه ای است که در هر دو مقوله هنری مطرح است.

بافت در فرش تقریبا قابل درک و تصور برای عموم است. لیکن در یک قطعه موسیقی که می شنویم نت هایی در خط افقی داریم که در کنار هم یک نغمه را تشکیل می دهدو این صدا در استمرار خود ملودی قرار گرفته است در اینجا رنگ ها اهمیت ویژه ای دارند. رنگ ها در موسیقی در بهره گیری از سازهای مختلف تعریف می شوند. رنگ ها تاثیر یک تصویر را در ذهن متمایز می کنند و در موسیقی ارائه یک نغمه با یک ساز طبعا تاثیر متفاوتی با اجرای آن نغمه به وسیله یک ارکستر بزرگ را کاملا احساس کرد و شنید. یک موتیف(مثل یک گل در فرش، یا نغمه کوتاه در موسیقی) در بخش های مختلف با رنگ های مختلف تصویر شده است که رنگ ها می تواند به اجرای آن موتیف با یک ساز و یا سازهای مختلف و در حالتی که رنگ های مختلف در آن موتیف است که به صورت همنوازی اجرا شده تعبیر شود.

یک فرش در واقع یک پارتیتوراست که خطوط افقی و خط عمودی یک اثر هنری را در دل خود جای داده است. در سوی دیگر فرش از جهت ذات و تعلق نغمگی بر اساس آن طرح و انگاره هایی که بر روی آن نقش شده است به موقعیت و منطقه جغرافیایی با ویژگی های خاص محیطی و اجتماعی آن مرتبط است.
به همین ترتیب در موسیقی آذری، موسیقی کردی، موسیقی خراسان، موسیقی سیستان و بلوچستان همان طرح های خاص موسیقایی منطقه مربوطه اش را منعکس می کند. بر جبین یک فرش که در منطقه جغرافیایی خاصی از کشور بافته شده است انگاره های ویژه آن منطقه به نشانه فرهنگ قومی و سرگذشت و روزگار پیشین آنان نقش بسته است. نغمه هایی که قالیبافان این مناطق در هنگام بافت می خوانند و طی سالیان بسیار تکرار می کنند. این آوازها در طرح ها و رنگ ها و حتی نوع گره ای که انتخاب می کنند موثر بوده و منش های فرهنگی و اجتماعی آنان را منعکس ساخته است.

اگر با گوش جان به این نغمه ها گوش کنید مسلما بر روی این خلاقیت های عظیم هنری رقصان و دست افشان خواهید شد و نغمه هایی نهفته در میان آن را با همه زیبایی خواهید شنید.

*دکترمحمد سریر(رییس هیات مدیره خانه موسیقی)

منبع : www.iranhmusic.com

| تاريخ : دوشنبه 1387/09/11 | ساعت : 12:31

بزرگترین فرش جهان بافته دست هنرمندان ایران زمین

معرفي

1- فرش مسجد سلطان قابوس كه 4343 مترمربع مساحت دارد به سفارش سلطان قابوس پادشاه كشور عمان جهت مفروش نمودن مسجد اعظم‏ سلطان‏ قابوس در مسقط توسط شركت سهامي فرش ايران بافته شد. کليه امور مربوط به فرش از جمله طراحي ، تامين مواد اوليه شامل پشم و رنگ و پياده سازي و بافت فرش در شرکت سهامي فرش ايران انجام شد كه نشان از توانايي و ظرفيت‏هاي تخصصي و تكنيكي و انساني اين شرکت دارد. بافت اين فرش که اجراي آن داراي بعد ملي بود. از افتخارات شرکت سهامي فرش ايران محسوب مي شود و رکورد بزرگترين فرش توليد شده جهان را به خود اختصاص داد.

مشخصات فني فرش سلطان قابوس

ابعاد : 90/60 متر × 50 / 70 متر
مساحت : 4343 مترمربع در 48 قطعه
مساحت بزرگ‏ترين قطعه : 1200 مترمربع
مساحت كوچك‏ترين قطعه : 24 مترمربع
رج‏شمار : 40 رج
تعداد گره : 1700000000 گره
جنس تاروپود : نخ‏پنبه‏اي
جنس پرز : نخ‏پشمي
تعداد رنگ : 28 نوع‏رنگ گياهي

فرايند توليد

شركت سهامي فرش ايران پس از انعقاد قرارداد درسال 1375 (1996) با دربار كشور عمان ضمن تشكيل ستادي از زبده‏ترين كارشناسان خود نسبت به تهيه طرح‏هاي اوليه اقدام نمود و طرح و نقشه نهايي اين فرش را به تأييد مقامات كشور عمان رسانيد. از آنجايي‏كه بافت چنين فرشي ( نزديك به 5 هزار متر مربع ) به‏صورت يك ‏پارچه ناممكن بود. همچنين با توجه به اين‏كه در شبستان مسجد اعظم‏ سلطان ‏قابوس 4 ستون اصلي و 18 ستون جهت رواق‏ها داشت بنابراين اجراي اين طرح ، تجربه و تخصص خاصي را براي طراحي و بافت فرش طلب مي‏کرد .
بافت اين فرش در شهر نيشابور دراستان خراسان طي سه‏سال كار مداوم توسط 500 نفر بافنده دردو نوبت كار روزانه وصرف 12 ميليون‏ ساعت کار و با نظارت وكنترل 300 نفر كارشناس خبره شركت صورت پذيرفت.
در رنگرزي مواد اوليه فرش از شيوه ابداعي شركت ( رنگرزي پشم قبل از ريسندگي ) استفاده شده است .
طرح ونقشه ترنج فرش با الهام از طرح داخلي گنبد مسجد شيخ ‏لطف‏اله ‏اصفهان تهيه شده است و در زمينه اين فرش از طرح افشان شاه‏عباسي كه تركيبي از از شاخ‏ و برگ است توسط طراحان و نقاشان ماهر شركت با صرف 15000 نفرساعت و استفاده از 13500 برگ نقشه رنگي انجام شده است .
وزن پشم مصرفي دراين فرش 32 تن از بهترين پشم با توجه به استانداردهاي موجود و وزن فرش بافته شده پس از انجام عمليات پرداخت به 22 تن رسيده است .

نصب و نگهداري

پس از اتمام بافت كليه قطعات اين فرش و انجام عمليات پرداخت ، روگيري و داركشي و شستشو در تاريخ 10/10/1379 (30 دسامبر 2000) به كشور عمان حمل وطي 3 ماه كار مداوم توسط 50 نفر استادكار ماهر رفوگر كليه قطعات به‏هم متصل و فرش يك‏پارچه در صحن مسجد اعظم سلطان قابوس در تاريخ 15/2/1380 (5 مي 2001)هم‏زمان با افتتاح مسجد مورد بهره‏برداري قرار گرفت.

2 - بافت فرش6000 متر مربعي ابوظبي :

اين فرش به سفارش كشورامارات جهت مفروش نمودن مسجدشيخ زايد بن سلطان آل نهيان به ابعاد عرضي 96/132 وطولي 56/40 و42/48 به مساحت 72/5633 مترمربع توسط شركت سهامي فرش ايران بازحمات سرانگشتان بافندگان هنرمند ايراني درخطه نيشابوربافته شد و به عنوان بزرگترين فرش جهان ثبت گرديد.

فرش در9 قطعه مجزا و در3 كارگاه متمركز وبزرگ: باغشن، يوسف آباد واردوغش بافته شد. ابتداازتاريخ 05/12/84 درباغشن وسپس از تاريخ 14/12/84درهر3كارگاه شروع وروزانه 1200 نفرقاليباف ماهروزبردست در2 شيفت روز وشب مشغول به كارشدند.

طرح اين فرش افشان ترنجداربوده كه استقرار 5 ترنج درميان انبوه گل وبندهاي زيبا وظريف ومتنوع وتلفيقي باطراحي ورنگ آميزي طراحان ونقاشان مجموعه واحدطرح ورنگ شركت سهامي فرش ايران باغي منحصربه فرد را پديدارساخته است.

نظارت وكنترل دربافت دقيق وظرافتمندانه اين فرش وانتقال تمامي اجزاي نقشه ،فرشي زيبا وعظيم واستثنايي رادرمقابل ديدگان هربيننده اي قرارداده وتقديروتحسين همگان رادرپي داشته است.

دربافت اين فرش 40 رجي از25 رنگ مختلف استفاده شده كه 5 رنگ آن به صورت پشم رنگ ،دركارخانجات تامين مواداوليه شركت سهامي فرش ايران دركرج و 20 رنگ آن بصورت خامه رنگ دررنگرزخانه سنتي اين شركت دركاشان تامين شده است.

به منظور سلامت هرچه بيشتر اتصال قطعات درچهارطرف هرقطعه ساده بافي هايي منظورگرديده كه قريب به 250 مترمربع راتشكيل داده است.

محرابي منحصربه فرد درقسمت فوقاني فرش بادسته گلي زيبا خودنمايي مي كند.بافت اين فرش با 280/223/130/2 گره نقشه بافي و330/752/93 گره ساده بافي وسرجمع 610/975/223/2 گره تك باف نامتقارن فارسي مي باشد.

اين فرش در سال 1386 به كشور امارات حمل گرديد و در مسجد شيخ زايد بن سلطان درابوظبي نصب گرديد

مشخصات فرش ابوظبي:

اندازه:133 متر در 48 متر

مساحت: حدود 6000 متر مربع

تعداد رنگ:25

مكان بافت: شهرستان نيشابور

تعداد بافنده:حدود 1000 نفر

تعداد گره: 3/2 ميليارد

رجشمار: 40 رج

تعداد قطعات: 9

زمان بافت و تكميل پروژه: 2 سال

ساير اقدامات مهم انجام شده:

-        بافت فرش 71 متر مربعي براي كاخ رياست جمهوري ارمنستان و تحويل در مدت 6 ماه

-        دريافت سفارش بافت بيش از چهار هزار متر مربع از تجار فرش آلمان و فنلاند به ارزش بيش از سه ميليون دلار

-        دريافت سفارشات جديد از كشور عمان به ارزش بيش از سه ميليون دلار

-        برگزاري تور خبرنگاران و سفراي كشورهاي اسلامي و اروپايي از مراحل بافت فرش ابوظبي

-        اجراي مراسم رونمايي بزرگترين فرش جهان در مصلي تهران و پخش بيش از 120 دقيقه خبر در شبكه هاي جهاني

-        اجراي مسابقه نقاشي كودكان در مناسبت هاي مختلف

-        بافت گبه از نقاشي كودكان

-        اجراي جشنواره هنري باغ گره در استان هاي مختلف كشور

-        اجراي نمايشگاههاي فروش داخلي اسفند و بين المللي شهريور

-        اجراي جشنواره هاي فرش عشايري

-        اجراي جشنواره رمضان و نمايشگاه تابلو فرش قرآني

-        اجراي طرح تعويض فرش ماشيني كهنه با فرش دستباف نو

-        اجراي طرح تعويض فرش دستباف كهنه و دست دوم با فرش نو

-        اجراي طرح حراج فرش دستباف دست دوم با استفاده از فرش مردم و تجار و شركت

-        اجراي طرح فرش دستباف به عنوان جوايز حساب هاي قرض الحسنه بانك ها

-        اجراي طرح 1000 در 3000 براي تامين جهيزيه نوعروسان

-        اجراي نمايشگاه فرش دستباف با چيدمان مبلمان

-        اجراي طرح شناسنامه فرش دستباف با هماهنگي مركز كد گذاري كالا و خدمات

-        راه اندازي قاليبافي در شهرستان مسجد سليمان و ايجاد اشتغال

-        راه اندازي آموزش قاليبافي و توليد در شهرستان چاه بهار و ايجاد اشتغال

-   اجراي دوره آموزش مرمت و نگهداري فرش دستباف در خارج كشور(اين دوره در كشور عمان شهر مسقط براي تعداد 6 نفر به مدت 37 روز برگزار گرديد)

-        سود ده نمودن شركت و حذف زيان انباشته

منبع : IranCarpet.ir

| تاريخ : دوشنبه 1387/09/11 | ساعت : 12:20

قدمت قالی کرمان و ضرب المثل

قدمت هنر قالی بافی دراستان کرمان مشخص نیست. گروهی معتقدند این هنر در کرمان تاریخچه ای ۴۰۰ ساله دارد و گروهی هم قدمت آن را بیش از۷۰۰ سال می دانند.

«علی پروان» کارشناس فرش می گوید: «با توجه به تحقیقاتی که انجام دادم صنعت قالی بافی از قرن ۱۶ میلادی به بعد در کرمان به وجود آمده و این هنر تا دوران صفویه درکرمان وجود نداشته. اما تجار قالی در کرمان معتقدند قالی بافی قبل از قرن ۱۳ میلادی هم در کرمان رواج داشته است.»

البته «مارکوپولو»ی ایتالیایی، جهانگرد مشهور هم که در قرن ۱۳ میلادی از کرمان دیدن کرده و صورت مفصلی از فعالیت های ساکنان کرمان مثل «قلاب دوزی» و «سوزن دوزی» را درکتاب خود نوشته، به قالی بافی در کرمان اشاره ای نکرده است.

قالی کرمان در داخل و کشورهای دیگر طرفداران زیادی دارد و بعضی از قالی های بافته شده در ۱۰۰ سال گذشته در کرمان در موزه ها نگهداری می شوند. مثل سه تخته قالی که در راور کرمان بافته شده و در موزه «آستان قدس رضوی» شهر مشهد نگهداری می شود.

همچنین از قدیم در مورد زیبایی های قالی کرمان ضرب المثل های مختلفی هم وجود داشته است. ضرب المثل هایی مثل: «زیبا، مثل قالی کرمان.»

Photo By Negar Talapour

البته همین زیبایی و شهرت قالی کرمان است که باعث شده به گفته «محمد پورمهدی آبادی» از بین ۴۰ هزار متر مربع فرش که هر سال در روستاهای استان به ارزش ۲۰ میلیارد ریال تولید می شود، ۷۵ درصد آن ها صادر شوند.

بیشتر خریداران فرش های صادراتی کرمان ازکشورهای «آلمان»، «ایتالیا» و «کانادا» هستند و برای یک مترمربع قالی از ۵۰ هزارتومان تا یک میلیون و پانصد هزار تومان پول پرداخت می کنند.

| تاريخ : پنجشنبه 1387/09/07 | ساعت : 12:19

کار پیدا کردم(روفوگری از نگاهی ...)

كارپيدا كردم

«كار خوبي است، درآمدش هم خوب است. شايد هم به خاطر اين است كه عاشق اين كارم. خوشم مي آيد از رو به راه كردن يك قالي پاره وقتي مثل روز اولش مي دهم به دست مشتري. تعطيل هم كه مي شويم به خودم مي گويم بگذار دو تا سوزن ديگر هم بزنيم.»
همين طور كه كلاف هاي رنگارنگ پشم را مرتب مي كند از كارش مي گويد. از ۲۰ سال كار پرنشيب و فراز در يك رشته غريب در يك شهر غريب. ما خيال مي كنيم اگر جادوي اين رنگ ها نبود او در كار رفو دوام نمي آورد و اگر جوهر تلاشگري اش نبود در اين شهر غريب نمي ماند: «سال ۶۳ از سرعين آمدم تهران. ۱۱ سالم بودم. داماد ما از روزگاري كه مزد رفوگري روزي ۵ ريال بود توي اين حرفه بود. او دست و بال مرا گرفت.» كار رفوگري كار جانفرسايي است. سوزن زدن به فرش و ميليمتر به ميليمتر جلو رفتن چشم را ناكار مي كند. بايد بود و از جلو ديد كه يك شكاف ۵۰ سانتي متر توي دل يك فرش تا بخواهد دوخته شود، ۱۸ ساعت كار مدام مي طلبد. ريشه زدن براي يك سر قالي ۱۲متري ۱۲ ساعت زمان مي خواهد و دست هاي آزموده و ابزار آماده. هاشم قلي زاده جوان ۳۱ ساله اي است كه حالا بعد از ۲۰ سال كار رفو، مي تواند دار سرپا كند و قالي ببافد. وقتي اين جمله را مي گويد تازه به مفهوم بافتن فكر مي كنيم و اينكه اگر بعد از نفت كه نعمت خداست صادرات ايران روي شاخ فرش مي چرخد چه جان ها و چه چشم ها به پايش ريخته شده است.

«رفتم رفوگري يك ماه مجاني كار كردم. بعد مزدم شد هفته اي ۱۰۰ تومان. بعد ۲۰۰تومان و بعد... تا امروز كه ۵ هزار تومان دستمزد يك روز كارم است. »
اين مسافت هم راه صاف و ساده اي نبود. دامادمان روز اول گفت رفوگري را ياد بگيري صاحب همه چيز مي شوي. چهارم ابتدايي بودم كه سر از بازار تهران درآوردم؛ رحيمه دوم. از سر قالي شروع كردم بعد دو گره، بعد شيرازه دوزي، بعد سرنخ. ۵ سال كار كردم تا رسيدم به سوزن كاري و بافت پوسيدگي. اما تا برسم به اينجا همه جور مصيبتي كشيدم. ظهر كه مي شده مي رفتم ناهار مي گرفتم مي گذاشتم جلو روي استاد و به التماس مي گفتم تو را به خدا بگذار سوزن بزنم.»
۵ سال كار زير و بم بازار را براي نوجواني تازه وارد آشكار مي كند. يك روز صبح تصميم مي گيرد برود ميدان سه راه وزير و بگويد كه رفوگر است. جايي كه همه كاركشته و استخوان دارند، سوزن كارها يك طرف ايستاده بودند، دو گره زن ها يك طرف، شيرازه زن ها يك طرف: «همه مسن بودند. من گفتم سوزن زن هستم. هيچكس باورش نشد. گفتند تو بچه اي. گفتم اگر بلد نبودم مجاني برايتان كار مي كنم. كارم اين طوري شروع شد.
خوردم به پست آقايي به اسم جاويد؛ ميانه اي بود. كارم را كه ديد ۹۰۰ تومان دستمزد روزانه برايم در نظر گرفت. آن موقع مزد سوزن كار ۸۰۰ تومان بود. من هم يك روز حقوقم را نذر كردم. رفتم زيارت شاه عبدالعظيم و گفتم خدايا شكرت كه بالاخره كار پيدا كردم.»

| تاريخ : پنجشنبه 1387/09/07 | ساعت : 11:22

اصفهان

درباره فرشهاي اصفهان :

شهر اصفهان منطقه وسيعي است در ميان كوه هاي زاگرس وكوه هاي مركزي. آب وهواي شهر اصفهان در نواحي كوهستاني معتدل ميباشد .مردم سخت كوش وزيرك اصفهان در طول تاريخ علاقمندي خويش را به صنايع دستي از جمله قلمكاري _ميناكاري _ منبت كاري _ خاتم سازي وقاليبافي به اثبات رسانيده اند شهر هاي بزرگ وكوچك اين استان عمومابه هنر قاليبافي وفنون جنبي آن مانند طراحي ورنگرزي وريسندگي وبافندگي آشنا بوده اند .در اين استان با پشتكار مردم هنرمند نفيس ترين فرشها از طرحهاي زيبا وبافت ظريف فراهم ميگرددودر بازارهاي جهاني در اختيار علاقمندان قرار ميكيرد و موزه هاي بزرگ دنيا را زينت مي بخشد . طرحهاي بافته شده در اصفهان داراي نگاره هاي شاه عباسي است كه ترنجي در ميان آن ولچك هادر كنار قرار دارد . درخت زندگي وگلدانهاي پر گل و حيوانات و پرندگان وبرگ و شاخه پيچها از رايجترين نقشها مي باشد . اصفهان از زمان گذشته مركز طراحي نقشهاي زيبا ودل انگيز بوده است . اين نقشها اغلب الهام گرفته از كاشيكاري عمارتهاي چهل ستون _نقش جهان _ مدرسه چهار باغ _ مسجد شاه _ مسجد شيخ لطف الله كه در آن شهر قرار دارد . قاليهاي اصفهان معمولا دوپود و با گره نامتقارن فارسي و ظريف بافته ميشوند

| تاريخ : سه شنبه 1387/09/05 | ساعت : 10:2

برخي روش هاي شناخت فرش نامرغوب

اگر قصد خريد فرش دستباف را داريد، بد نيست بدانيد فرش ممكن است در مرحله بافت دچار مشكلاتي شود كه در نهايت به صورت عيبي در ظاهر فرش نمود پيدا كند.هر چند مشتري نمي تواند همه اين عيب ها را تشخيص دهد، اما بعضي از اين عيوب و علت حادث شدن آنها را در زير مي آوريم تا شما هم با دقت بيشتري اقدام به خريد اين كالا كنيد.
۱ - وجود عيب در نقشه فرش: اين عيب ناشي از اصالت نداشتن طرح و رنگ، خلوت بودن نقشه، شلوغ بودن نقشه، تناسب نداشتن نقش مايه با رج شمار، پخش نشدن صحيح رنگ ها، تناسب نداشتن سطوح با هم، استفاده نكردن از تضادهاي رنگي مختلف و رعايت نكردن سليقه مشتريان حاصل مي شود.
۲ - لول شدن كنار فرش: ناشي از تاب داشتن پود ضخيم، سفت كشيدن پود ضخيم يا نازك بافتن گره ها، فاصله دار بودن تارها، سفت و شل بودن تارها، رعايت نكردن اندازه ها ، پخش نامنظم چله ها موقع پايين كشي، منظم نبافتن و پخش نشدن چله ها بر سر دار است.
۳ - رگه دار بودن: ناشي از نامنظم كوبيدن پودها، مواد اوليه متفاوت، دو دست شدن بافت و تابش نور مستقيم آفتاب به بخشي از فرش بافته شده است.
۴ - هم اندازه نبودن حاشيه: ناشي از بالازدگي فرش، پايين زدگي، واريز نشدن يكنواخت و سره دارشدن است.
۵ - دورنگي فرش: ناشي از متفاوت بودن پشم از نظر جنس، دوبار رنگ شدن خامه فرش، استفاده از پشم نامرغوب، خوب رنگ نكردن پشم به طوري كه مغز آن رنگ نشود، زياد ماندن فرش روي دار، استفاده از رنگ هاي نامرغوب هنگام رنگرزي و خشك كردن پشم بدون زير و رو كردن آن در زير آفتاب است.
۶ - كج بودن كناره فرش: ناشي از يكسان نبودن فاصله نخ هاي چله روي كجو، شل بودن نخ هاي چله، يكسان نبودن فاصله نخ هاي چله بر سر دار و زير دار، پر تاب بودن پود ضخيم و بيشتر يا كمتر از حد معمول كشيده شدن پود ضخيم است.

| تاريخ : پنجشنبه 1387/08/30 | ساعت : 19:26

قالی باقی در استان خراسان

استان خراسان در حال حاضر با مساحتي در حدود 2/313337 کيلومتر تقريباً يک پنجم سطح کشور در شرق ايران قرار گرفته است. اين استان از شمال به کشورهاي شوروي و از مشرق به افغانستان و شوروي و از جنوب به استانهاي سيستان و بلوچستان و کرمان و از مغرب به استانهاي يزد اصفهان، سمنان و مازندران محدود است شهرهاي عمده استان خراسان شامل: مشهد، درگز، بجنورد، اسفراين، نيشابور، سبزوار، تربت‌حيدريه، تربت‌جام، کاشمر، فردوس، طبس، تايباد، سرخس، قاين و نهبندان مي‌باشد.

سابقه قاليبافي در خراسان:
با توجه به قراين و برخي اسناد موجود و تصاوير باقي‌مانده از نقاشي‌هاي قرون 9 و 8 هجري تصاوير زيادي از انواع قالي‌ها با نقوش متعدد اعم از هندسي و حتي نقوش لچک و ترنج و اسليمي ديده مي‌شود. بدون شک قاليبافي در آن زمان جزو صناعات مهم شهر هرات بود که جزو خراسان به حساب مي‌آمد.
قديمي‌ترين قالي خراسان مربوط به 160 سال پيش(که قالي‌بافي مشهد داراي همين سابقه است) با ابعاد 4×3 متر با طرح زيباي اسليمي دوره صفوي مي‌باشد ، متن آن قرمز لاکي و حاشيه اي به رنگ آبي دارد.

مهمترين مراکز قاليبافي:
مراکز مهم قاليبافي استان خراسان در حال حاضر عبارتند از:
خراسان رضوي، مشهد، نيشابور، سبزوار، کاشمر
خراسان شمالي: قوچان، شيروان، بجنورد
خراسان رضوي، تربت جام و تربت حيدريه، طبس، بيرجند، گناباد

سابقه قاليبافي در مشهد:
مشهد مرکز استان خراسان و يکي از کانونهاي قاليبافي ايران است. اين شهر به خاطر وجود آرامگاه هشتمين پيشواي شيعيان حضرت رضا داراي شهرت زيادي است. تعيين تاريخ دقيق براي شروع قاليبافي در مشهد امکان پذير نيست اما طبق نوشته‌ها و مدارک موجود، قديمي‌ترين قالي موجود منسوب به اين شهر متعلق به دوره شاه‌عباس صفوي طي سالهاي 1038 ـ 999 هجري قمري است. مراکز مهم قاليبافي در مشهد: طرقبه، شانديز، جاغرق، زشک و نوغنداست.

رنگ و طرحهاي مورد استفاده در قالي مشهد:
گلهاي بزرگ شاه‌عباسي شبيه طرحهاي اصيل هراتي، طرحهاي افشان لچک و ترنج با حاشيه‌هاي کتيبه‌اي ،انواع طرحهاي گل فرنگ، طرح لچک و ترنج سعدي ( از طرحهاي جنوب خراسان «بيرجند» است) نيز اخيراً در مشهد ديده مي‌شود. رنگ‌هاي قرمز سير (قرمزدانه)، عنابي، کرم، انواع سبز، آبي و سرمه‌اي و قهوه‌اي از عمده رنگ‌هاي مورد استفاده در قالي‌هاي امروز مشهد است.
(مشهد – عمو اوغلی)،(مشهد – عليخان- عمو اوغلی)

ويژگي بافت، دار و ابعاد قاليهاي مشهد:
در قالي مشهد دو نوع بافت فارسي و ترکي باف ديده مي‌شود. دارهاي قالي‌بافي همگي از نوع عمودي و ثابت هستند. پشم به عنوان پرز قالي و نخ پنبه به عنوان تاروپود تنها مواد اوليه مورد مصرف مي‌باشد در نمونه‌هاي قديمي و مشهور قالي مشهد استفاده از ابريشم نيز ديده مي‌شود. ابعاد متداول قالي مشهد 6 متري، 12 متري، 15 متري و حتي ابعاد متغير ديده مي‌شود.

طراحان و توليدکنندگان قالي مشهد:
محمود عمواوغلي، عبدالمجيد عمواوغلي، عليخان عمواوغلي، محمد ابراهيم مخملباف، حاج علي آقا خامنه‌اي، عباسقلي صابر، حاج غلامرضا اخوان نساج، حاج علي مدد، شيخ پورنگي، حاج عبدل مومني، خليل خديوي، حيدر حيدرپورکافي، کاظم شش‌کلاني، قاضي خاني، محمد مهدي مخلباف و محمد رضا مخملباف از توليد کنندگان قالي مشهد هستند.
از طراحان معروف عليپور، ميرزاحسن زرين کلک، ميرزا حسن طرحچي، عبدااحميد صنعتکار، حاج سيد مهدي جواهر قلم، حاج سيد مهدي يزدي و محمد حسين فخرالواعظين مهدوي را مي‌توان نام برد که از قديم تا به امروز در کار طراحي مشغول مي‌باشند.

سابقه قاليبافي در بيرجند:
بيرجند از شهرستانهاي جنوب شرقي خراسان و دومين کانون مهم قاليبافي خراسان پس از مشهد مي‌باشد.
براساس مطالعات انجام شده مي‌توان سابقه‌اي حداقل 200 ساله براي قالي بيرجند در نظر گرفت.درخش و مود قديمي‌ترين و مشهورترين مناطق قاليبافي حومه بيرجند ميباشند.
درخش سومين کانون مهم بافندگي در خراسان است. از ديگر مراکز مهم قاليبافي در بيرجند: چاج آسيابان، مك ، موز خاص، کوشکک، دره عباس، دژنوک، سرچاه، فصل‌آباد، تكاب، نوفرست، مي‌باشند.
طرحها و رنگهاي مورد استفاده در قاليهاي بيرجند:
انواع طرحهاي ماهي درهم سبكهاي لچك و ترنج و سرتاسري و طرح بته اميري و لچك ترنج سعدي . همچنين استفاده از يك ترنج بزرگ و گاهي نقوش پرندگان با نگاره‌اي از بته در قالي‌هاي بافت درخش.عمده رنگهاي به كار رفته در قالي‌هاي بيرجندعبارتند از :لاکی سیر و روشن،كرم ،نخودي ، سرمه اي
(بيرجند)

ويژگيهاي دار ،بافت وابعاد در قاليهای بيرجند:
در قالي بيرجند، گره فارسي و به صورت جفتي رايج است. ابعاد قاليهاي بيرجند عبارتند از 6 و 9 و 12متر مربع و ابعاد كوچکتر قاليچه يا ذرع و نيم در حال حاضر رواج ندارد. رجشمار قاليهاي بيرجند 30 تا 40 و حداکثر 45 است و دارهاي قاليبافي عمودي و متحرک مي باشند.

طراحان و توليدکنندگان قالي بيرجند:
توليدکنندگان مشهور: ميرزاعلي درخش، شرکت شرق بيرجند، دکتر عبدالعلي احمد، عبدالمجيد جمشيدي، حاج قاسم خامنه‌اي، غلامحسين کاميابي، ابوالقاسم ملک، غلامرضا بازرگان، فرسات و حاج حسين اميني است.
طراحان مشهور فرش: محمد علي صميمي در حال حاضر و محمود کريم کرماني و محمد حسن لطفي از طراحان قديمي هستند.

کاشمر:
يکي از شهرهاي خراسان رضوي است. نام پيشين آن ترشينه بوده است. اين شهر از شمال به سبزوار و نيشابور از مشرق به تربت حيدريه از جنوب به گناباد و فردوس و طبس و از مغرب به شاهرود محدود است. کاشمر تا مرکز استان خراسان 230 کيلو فاصله دارد.

سابقه قاليبافي در کاشمر:
طبق اسناد و مدارک شروع بافت در کاشمر به سالهاي 1260 تا 1280 هجري شمسي باز مي‌گردد. محمد کرماني اولين استادکار قاليباف در منطقه كاشمر و از روستاي فروتقه آغاز گرديد.
مراکز مهم قاليبافي در کاشمر: روستاي فروتقه، کاژخانه، فداخن، فرگ، تربقان، رزق‌آباد، خليل آباد و بردسکن مي‌باشد.

رنگها و طرحهاي مورد استفاده در قالي کاشمر:
انواع طرحهاي زير خاکي، افشان شاه‌عباسي، لچک و ترنج به سبک مشهد، انواع طرحهاي نايين کل فرنگ همچنين طرحهاي تصويري، نقوش قاليهاي معاصر کاشمر را تشکيل مي‌دهد.
رنگ‌هاي مورد استفاده در قالي کاشمر عموماً روشن و به لاکي گل خاري معروف است.

ویژگی بافت، دار و ابعاد در قالیهای کاشمر:
در قالی کاشمر هم از گره ترکی و هم از گره فارسی استفاده می‌شود. دارهای قالی بافی عمودی و ثابت هستند در قالیهاي كاشمر همیشه از نخ پنبه برای تار و پود و پشم برای پرز فرش استفاده می‌شود و همچنین ابریشم به صورت بسیار محدود کاربرد دارد. رجشمار قالی کاشمر بین 30 و حداکثر 40 رج است، مهمترین ابعاد قالی کاشمر 3×2 و 5/3×5/2 متر مربع و بعضاً بزرگتر است.

طراحان و توليد كنندگان فرش در كاشمر:
عزيزاله خاني، احمد ترك، حاج عباس گلستاني، محمد حسين وزان، غلامرضا عابديني، محمد مشتاقي و علي اصغر مسافر از مهمترين توليد كنندگان قالي‌هاي كاشمر در طي 70 سال اخير بوده و هستند.

بلوچ نشين خراسان:
منطقه‌اي در خراسان پيرامون تربت حيدريه، خواف ، رشخوار، محلات، زواره، كاشمر، سرخس تربت جام و قائن محل استقرار بخشي از عشاير ايراني بلوچ است كه در بين اين نقاط تربت حيدريه، تايباد و سرخس و حتي مشهد مركز تجمع آنها به شمار مي‌آيد.

طرح هاورنگ‌هاي مورد استفاده در قالي‌هاي بلوچ:
طرح‌هايهاي قاسم آبادي سالار خاني ، گلداني، سجاده‌اي سه برگي، سه قابي ، كلاه‌دراز ، سه خشتي ، گاو و برج، سنگ چولي، گل شفتالو، فتح‌اله‌خاني، يعقوب خاني، مددخاني، علي‌اكبرخاني، گوزني، چشمه گل، دخترقاطي، كله فندقي يا كل شيفي، طاووسي ، گل بادامي، برگ تاكي، گل اشرفي، گل‌ستاره، تيسمنگ، چهار مرغ، عبدالسرخ كاشمر، پرجكلي كشميراز مهمترين طرح‌هاي قاليچه‌هاي بلوچ هستند كه به صورت ذهني بافته مي‌شوند.
رنگ قاليچه‌هاي بلوچ تيره است و از تركيب مايه‌هاي قرمز وسياه همچنين قهوه‌اي سير، شتري و سرمه‌اي سير به دست‌ مي‌آيد، در سالهاي اخير با افزايش مهاجرت اخانمنه به داخل ايران بسياري از طرح‌ها در هم آميخته و در بسياري از موارد باعث ايجاد مشكلات در تشخيص بافته‌ها مي‌‌گردد.

(قاليچه بلوچ خراسان)،(قاليچه بلوچ خراسان 1)

ويژگي بافت دار و ابعاد فرش در قالي‌هاي بلوچ خراسان :
شيوه بافت يك پود ( يك پود نازك) مهمترين ويژگي قاليچه‌هاي بلوچي مي‌باشد هم چنين گره فارسي در بين بافت قاليهاي بلوچ اين مناطق رايج است. استفاده از موي بز در كنار پيچ فرش‌ها از ويژگي قاليچه‌هاي قديمي بلوچ مي‌باشد. و حال كاربرد پشم بجاي موي بز افزايش مي‌يابد.

طبس:
اين شهر در فاصله 600 كيلومتري جنوب مشهد و يكي از شهرهاي كويري استان خراسان است، كه در جنوب غربي آن قراردارد سابقاً به آن دروازه خراسان مي‌گفتند از شمال به كوير نمك و از شرق به بيرجند وفردوس، از جنوب به كوير لوت و استان كرمان از مغرب به كوير لوت و يزد محدود است. اين شهر در كنار كوير بزرگ ايران قرار گرفته و اكثر راههايي كه از كوير عبور مي‌كرد و به اين شهر منتهي مي‌شود.

سابقه قاليبافي در طبس:
سابقه قاليبافي در طبس به قرن اخير باز مي‌گردد استان نجدشيباني اولين توليد كننده فرش‌هاي طبس بود مراكز مهم قاليبافي در طبس در خود طبس در روستاهاي آن از جمله كريت، عشق آباد حلوان بافته مي‌شود.

رنگ‌هاي طرح‌هاي مورد استفاده در قالي طبس:
طرح‌هاي لچك و ترنج ساده، طرح‌هاي نائين نيز در طبس بافته مي‌شوند. رنگ‌هاي بكار رفته در قاليبافي سفيد، خاكي روشن، خاكي سير، آبي روشن، آبي سير، كرم، لاجوردي ، قهوه‌اي ، يشمي، فيروزه‌اي عنابي و لاكي مي‌باشند.

ويژگي بافت، دار و ابعاد در قالي‌هاي طبس:
نوع گره مورد استفاده در كاشمر به صورت فارسي و جفتي فارسي است ، رجشمار قالي‌هاي طرح نائين 30، 40 ودر برخي موارد رجشمارهاي بالاترنيز ديده مي‌شود. ابعاد رايج در فرش‌هاي امروز طبس عموماً2×3 و 5/3 × 5/2 متر مربع مي‌باشد.

طراحان و توليد كنندگان قالي طبس:
مهدي عطاري، محمد نخعي، قاسم نيا، محمد علي مقداري، عباس علي غلامي، محمد حسن نصيري و جلال رسولوف از مشهورترين توليد كنندگان قالي‌هاي معاصر طبس هستند. همچنين توكل‌فتحي، عبداله‌فتحي، محمدصفرزاده، محمد رضا شيباني، ماشاءالله هادي، حسن سلطاني، حسين فتحي از طراحان دهه اخير و امروز قالي طبس مي‌باشد.

سبزوار:
شهرستان سبزوار تا تهران 654 كيلومتر فاصله دارد از شمال به ميان آباد از مشرق به شهرستان نيشابور و از جنوب به شهرستان كاشمر و از مغرب به شهرستان شاهرود محدود است، اين شهر در دوره‌هاي اسلامي ولايت بيهق و داراي دو شهر سبزوار و خسروگرد بود كه بيش از يك فرسنگ با يكديگر فاصله نداشتند اين شهر در حمله مغول ويران شد و در سال 737 هجري قمري پايتخت سلسله سربداران شد.

سابقه قاليبافي در سبزوار:
تاريخ معاصر قالي سبزوار مربوط به قرن اخير ‌مي‌باشد. قاليبافي توسط دو برادر از اهالي آذربايجان به سبزوار وارد شد ولي به طور كلي مي‌توان سابقه 70 و حداكثر 90 سال براي قالي سبزوارمتصور شد.
مراكز مهم قاليبافي در سبزوار، روستاهاي فعال در قاليبافي اين استان عبارتند از ميج، البلاغ، حسين آباد، مهري شني، حصار سرخ، چاه‌سوخته، سنگرد، حسين آباد، شامكان، ده حسيني و احچنگ

طرح‌ها و مواد رنگ‌هاي مورد استفاده در قالي سبزوار:
انواع طرح‌هاي لچك و ترنج شاه عباسي، افشان و دسته‌گلي به همراه طرح معروف زير خاكي از مهمترين طرح‌هاي مورد استفاده در قالي‌هاي قديم و امروز سبزوار است.انواع طرحهاي نائين و مينا خاني و طرح‌هاو نقش‌هاي متداول استان به ويژه مشهد و نيشابور مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
(سبزوار)

ويژگي‌هاي بافت دار، ابعاد در قالي‌هاي سبزوار:
گره مورد استفاده اغلب تركي است. دارهاي قاليبافي از نوع عمودي و ثابت است. قالي‌هاي سبزوار بيشتر ابعاد بزرگ مانند 6 و9 و 12 متر مربع است رجشمار قالي‌هاي قديم و جديد سبزوار از 25 تا 35 رج متغير است.

طراحان و توليد كنندگان قالي سبزوار :
غلامرضاچشمي، حسن فيض آبادي و حسين فيض ‌آبادي، حاج حسن چشمي، جاج حسن تقدسي، حاج حسن صوفيان از معروفترين توليد كنندگان قالي قديم و امروز سبزوار هستند از لحاظ طراحي شهر سبزوار هيچگاه داراي طراح معروفي نبوده و طرح‌هاي مورد نياز عموماًً از شهرهاي نيشابور، مشهد و كاشمر تهيه شده است.

گناباد:
گناباد در فاصله تقريبي 270 كيلومتري جنوب مشهد قراردارد از شمال به كاشمر و تربت حيدريه ، از جنوب به فردوس و قاين، از غرب به بجستان و كوير نمك و از شرق به دشتهاي شرقي تا افغانستان محدود مي‌شود .گناباد از شهرهاي قديمي است و بناي آن را به شاهان هخامنشي نسبت مي‌دهند.

سابقه قاليبافي در گناباد:
سابقه قاليبافي به سالهاي قبل از جنگ جهاني دوم (1318) باز مي‌گردد. قاليبافي در سالهاي گذشته نسبت به امروز از رونق زيادي برخوردار بوده است .مراكز مهم قاليبافي در گناباد ،روستاهاي باغ آسياب و بيلند مي‌باشد.

رنگ و طرحهاي مورد استفاده در قالي‌هاي گناباد:
طرحهاي لچك و ترنج شاه‌عباسي و افشان شاه عباسي با رجشمار پائين از ويژگيهاي قالي‌هاي اين منطقه هستند و در حال حاضر بزرگترين كارخانه‌ي رنگرزي گياهي در گناباد فعاليت خود را آغاز كرده است. بافت قاليبافي نائين با طرح و رنگ آميزي آن در گناباد رواج دارد.
(درخش)

ويژگي بافت دار و ابعاد در قالي‌هاي گناباد:
گره مورد استفاده تركي و فارسي به صورت توأمان مي‌باشد. ابعاد قالي‌ها عمدتاً 3 × 2 و 5/3×5/2 مي‌باشد رجشمار فرش‌ها 30 و 35 مي‌باشد و ندرتاً از 40 رج تجاوز مي‌نمايد.

قوچان، شيروان ، بجنورد، درگز:
عمده مناطق مذكور محل زندگي كرداني است كه در طي سد ه هاي اخير توسط حكومت‌هاي مركزي از غرب كشور به اين مناطق كوچ داده شده‌اند. البته امروز گرايش به قاليبافي سبك نائين و كاشان و حتي كرمان ديده شده است.

نيشابور
نيشابور در فاصله‌ي 140 كيلومتري غرب مشهد قرار دارد از مشرق به مشهد، از شمال به قوچان و اسفراين ، از غرب به سبزوار و از جنوب به كاشمر محدود است. اين شهر در طول تاريخ پر حادثه خود بارها مورد هجوم اقوام بيگانه قرار گرفت و به شدت آسيب ديد. اين شهر موطن تعدادي از بزرگان و عالمان به ويژه شاعران بزرگي همچون عمرخيام و عطار نيشابوري و همچنين نقاش برجسته كمال الملك مي‌باشد.

سابقه قاليبافي در نيشابور:
بر اساس مطالعات موجود تاريخ شروع قاليبافي و گسترش آن در نيشابور به سالهاي پس از جنگ دوم جهاني باز مي‌گردد. و كارگاههاي قاليبافي در كاروانسرايي كه حال ساختمان فعلي دارايي است داير بود. استاد كاران ماهر از شهرهاي مجاور نظير سبزوار و كاشمر به نيشابور دعوت شدند. حبيب الله فكور و حسين گلابتوني از پيشكسوتان قاليبافي معاصر مي‌باشند.
مهمترين مناطق قاليبافي حومه نيشابور در روستاهاي گرينه، دررود، باغ شن، خردعليا، بزغان، سيد آباد ، سرچاه، معدن و سليماني، اسحاق آباد و سلطان آباد از مهمترين مراكز قاليبافي نيشابور هستند همچنين روستاهاي بزرگ صفي آباد و بام نيز از مراكز عمده توليد قالي نيشابور هستند.

رنگ و طرح‌هاي مورداستفاده در قالي نيشابور:
از گذشته طرحهاي قالي مشهد در قاليبافي نيشابور مورد استفاده قرار مي‌گرفت. استفاده از طرح‌هاي افشان سراسري با استفاده از گلهاي بزرگ شاه عباسي و طرح‌هاي زير خاكي از متداول‌ترين طرح‌هاي قالي‌هاي اين دوره محسوب مي‌شود در حال حاضر طرح‌هاي ميناخاني ورامين، كاشان و نائين در نيشابور بافته مي‌شود استفاده از رنگ‌هاي شيميايي در حال حاضر باب شده است.

ويژگي بافت، دار و ابعاد فرش در قاليبافي نيشابور:
گره فارسي و جفتي بافي در فرش نيشابور رواج دارد ابعاد فرش نيشابور 6 و 9 متر مربع است. دارها از نوع عمودي و ثابت هستند رجشمار اغلب قالي‌هاي امروز نيشابور بين 25 و حداكثر 35 رج مي‌باشد ولي در مواردي فرشهايي با رجشمار ريزترنيز ديده مي‌شود.

طراحان و توليد كنندگان فرشهاي نيشابور:
حسين گلابتوني، حبيب الله فكور، غلامرضامزدوكار مشهورترين توليد كنندگان قديمي قاليبافي نفيس و معروف نيشابور بوده اند اما درخصوص طرحهاي قالي شهر نيشابور، هم اكنون از طراحان شهر مجاوركمك مي گيرند.

| تاريخ : چهارشنبه 1387/03/01 | ساعت : 10:40

نگاهي به سليقه گرايي در فرش دستباف ايراني و بررسي اثرات ناشي از آن

     در سالهـاي اخير بعضي از دست اندرکاران فرش دستباف ايران و حتي متــولي دولـتي آن که خود را مسلح به ابزار حاکميتي ميداند، عدم توجه به خواست و سليقه مشتري را از دلايل اصلي ناکامي در بازارهاي جهاني دانسته و در مقابل، پرداختن به آن از سوي رقبا را باعث شکوفـايي آنها قلمداد ميکــنند. تولـيد فـرش متناسب با سليقه مشــتري را رويـه اي کـارآمـد و نوشداروئـي مـؤثر براي جبـران از دست رفتــه ها فرض کرده، در اين راستـا اقداماتـي دست و پا شکسته انجـام داده و نتـايـج آن را تبليغ ميکنند(توليــد بزرگـترين فرش دستبـاف جهان در چند روستاي ايران).
    با نگاهي به عملکـرد برنامه اي، اجرايي و تبليغـاتي طرح کنندگان موضـوع توليـد فـرش دستبـاف ايراني بر مبنـاي سليقـه مشتـري، بـه نظـر مي رسـد آنان سکه توليـد فـرش متنـاسب با خواست و سـلايق مشتـريـان را يک رو فرض کـرده و حـاضـر به اعمـال هـر روشي براي دستيابي به آن هستند.
    آن روي سکه توليد فرش بر مبناي سليقه مشتـري که ظاهرا ً واضح تر است و متوليان فرش ايراني به آن تکيه کرده و به مذاقشـان بسيـار خـوش آمده است، همـان موفقيت بيشتـر در ميـزان فـروش و ارائـه آمـار بالاي صادراتي است. البتـه چنين برداشتي از سليقه مشتري فرش دستبـاف ايراني شايد تعميم ناشيـانه اي باشـد از مبـاحثي کـه در محـافل اقتصـادي پيرامـون اهميت دادن به خـواست و سلايق مشتريان براي بالا بردن ميزان تقاضا و درمقابل بالا رفتن ميزان عرضه، مطرح مي شود.
    تميـز دادن مفـاهيم شعـارهايي مانند؛ «مشتـري گرايي و مشتـري مداري»، «هميشـه حق با مشتريست» و «هميشه يک قدم جلوتر از مشتـري» همگي بيانگراين هستندکه آگاهي از سلايق متقاضيـان خريد و جلب آنهـا براي ادامه حيـات دربازار و سبقت گرفتن از هم کيشـان امري واجب و ضروريست. با اين توضيح مقدمـاتي که اولاً اين به معني دخيـل کردن بي واسطـه و مستقيـم سلايق مشتـريـان در محصـول يا خدمـات توليـدي نيست، چـه در غيـر اين صورت، تحقق شعــارهاي ذکـر شده به دليـل فراواني سلايق، با در نظرگرفتـن مـوجه بودن آنـها براي اغلب کـالاهـا و خدمـات اقتصـادي بعيـد بـه نظـر مي رسد. توليـد فرش دستبـاف متناسب با سليقه مشتري نيز از اين قاعده مستثني نيست، ثانيـاً مفـاهيـم شعـارهـاي ذکر شـده در مـورد هـر کـالا ممـکن اسـت در عمـل مفـهـوم ظـاهـري آن را نـداشتـه باشـد و ايـن بستـه بـه تعـريفي است کـه از سـليقـه مشتـري هـر کـالا و روش جـلب آن بـه طـور خـاص ارائـه مي شـود. از ايـن رو مي توان گفـت جـلب سـليقـه مشتـري از مـراحـل قبـل از تـوليـد به شمـار مي رود که بـا صـرف هزينه هاي تحقيقاتي بر روي سـلايق مشتـريان و تحليل نتـايج بدست آمده، سپس با اعمـال تغييراتي خلاقـانه آن هم در صورت امکان و زمانيـکه بـا ارزشهاي ذاتي و تعـريف شدۀ هر کالا يا خدمات منافـات نداشته باشد صورت مي گيـرد که لزوماً نتيجه عيناً هم رنگ و بوي سليقـه ابتـدايي مشتـري نيست، نه بـه صـورت خـام و بستـه بنـدي شـده طوريـکه بار آن صرفـاً بر دوش مشتري قرار داده شود (چيزي که در حال حاضر در پروسه توليد فرش دستباف ايراني متناسب با سليقه مشتري مشهود است).
    نبود تحليل دقيق و موشکافانه درباره چرائي امر فوق، يک رو فرض کردن سکه پرداختن به سليقه مشتري فرش دستباف، تعميم مفهوم«سليقه مشتري»به«سليقه مشتري فرش دستباف»و ارائه نکردن تعريفي واضح و روشن از آن،مأموريتي کردن مسئله فوق از سوي متولي دولتي فرش بدون در نظرگرفتن اثرات ناشي از آن مـانندکاهش اهميت کاستي هـاي ديگر و بار منفـي رواني آن بر تولـيد کنندگان و هـنرمندان اين عرصه و در نهايت نداشتن روش و راهـکاري مناسب و در شـأن فرش دستبــاف ايرانـي براي جلب سليقه مشـتريان مختلف آن از نکات نگران کننـده اي هستند که عبور سرسري از کنار آنها اثرات حسرت بار و جبران ناپذيري را در پي خواهد داشت. صرف تيتر کردن و پرداختن مأموريتي و عجـولانه به توليد فرش متنـاسب با سليقـه مشتـري آن هم با استفـاده از روش هاي سهل الوصول مانند سليقه يابي اينترنتي بدون بررسي دقيق و همه جانبه نشان دهنده چيزي جز تنبلي هاي مديريتي نيست.
    در اينجـا بايد به اين نکتـه بسيـار مهم اشـاره کرد که روي پنهـان و مستتـر سکه توليـد فـرش دستبـاف بر مبنـاي سليقـه مشتـري بـا توجـه به تعريف سليقـه مشتـري فـرش دستبـاف به صورت کلي و سليقـه مشتـري فرش دستبـاف ايراني به طور اخص و با در نظر گرفتن روشي که براي دخيل کردن آنها انتخاب ميشود ظاهر و نمايان خواهد شد. از اين رو بر آنيـم تا با بضاعت اندک خود به ارائه تعريفي خاص از سليقه مشتري فـرش دستبـاف، و همچنين بررسي اثرات جلـب آن با در نظر گرفتن روش انتخـابي پرداختـه و بنـا به ضـرورت در لابه لاي آن عنـاوين تحقيقـي ديگري را نيز فهـرست کنيـم.(با احترام به تعـاريف ديگري که از سوي صاحبنظران اين حيطه ارائه خواهد شد).
    قبل ازارائه تعريفي خاص ازسليقه مشتري فرش دستباف درباره ضـرورت تعريف گـذاري آن هميـن بس کـه کـالاي مورد بحث يعني فرش دستبـاف را بنا به دلايل زيـادي کـه به طــور ذاتي در آن وجود دارد مانند:هنري صنعتي بودن،دست باف بودن،اصـالت،پيشينـه عظيــم تاريخي،جنبـه هاي مختلف کـاربردي،ارزشهــاي بـالاي زيبـايي شنـاسي،ارزش اقتصادي و سرمايه اي و ... نمي توان با انـواع اقـلام مصـرفي مـوجـود در بـازار از قبيـل اتـومـبيـل، پوشاک و ... و حتي کـالاهـاي هـم کاربرد جديـد يکـجا قرار داد و نسخـه اي مشابه براي تعريف سليقه مشتـري و روش هـاي جلب آن پيچيد.
    در حـالت کلي مي تـوان فرض کرد که مشتريـان فرش دستبـاف مي بايست نسبت به ارزشهاي نهفته ومزاياي استفادۀ آن آگاهي داشته باشند وگرنـه سراغ آن نمي آمدند. پس در همين ابتـدا مسير سليقـه مشتـري فرش دستبـاف را بايد حول همين ارزشهـا و مزايـا تعريف پذير کرد. دربارۀ مزاياي فرش دستبـاف نسبت به ديگر اقلام و کف پوشها مطالب زيادي قابل طرح است که در اينجا بنا به ضرورت از آنها ياد خواهيم کرد. بنابراين مي توان گفت وقتي کسي فرش دستباف را براي استفاده انتخاب مي کند آن هـم در مقابل وجودکالاهاي مشابه هم کاربرد،شخصـا ًدست به اعمال سليقه خود زده است.
    جلب سلايق بيشتر و توفيق در اين مرحله با فعـاليت در حيطـه تبليغات، اطلاع رساني (مزاياي فرش دستباف نسبت به ديگر کفپوشها)، بازاريابي و بازارسـازي حاصل خواهد شد که تحليل آن مجال ديگري را مي طلبد.
    حال ممکن است طيفي از مشتريان فرش دستباف در مورد هر يک از مزايا يا ارزشهاي آن خواهان ايجاد تغييراتي با ارائـه نظر شخصي يا جمعي يا بدون نظري خـاص و صرفـاً تغييـر بر مبنـاي تلفيق با نمونه هـاي موجود و حتي تغييــرات کلي بي هيچ تشـابه اي باشنـد، که با کسب اجازه در اين نوشته از آنها با عنوان «سليقه تودرتو » يا فرعي ياد مي کنيـم. شنـاسـايي عـواملـي کـه بـاعث تحـريک مشتـري شـده و آنهـا را به سوي سليقـه تودرتو سوق مي دهنـد خود جـاي تحقيقـي مفصـل است کـه براي فتـح بـاب، تقسيـم بنـدي آنهـا به سه گـروه ؛عوامــل داخلي، خـارجـي و مشتـرک مي توانـد کـار گشــاباشد.
    در عوامـل داخلي مشتـري تحت تأثير محرک هايي از سمت خود قـرار مي گيرد و پيـرو آنها خواستار ايجـاد تغييـر(اعمال سليقه تودرتو) مي شود.بررسي و تحليـل اين عوامـل در صـورت بـروز، بـا انجـام تحقيقـات کـارشناسي مرتبـط با عـامل پيش آمـده مي توانـد ميزان توجه به آن را براي جلب کردنشـان مشخص نمـايد. از آنجائيکـه گستـرۀ وسيعي در حيطـه عوامـل داخلي(با محوريت شخص بينهـايت و با محوريت جمع قابل شمارش، از قبيل؛تغييرات درحالات روحي،رواني،اجتماعي اشخاص و جوامع و ...)جاي مي گيرد، ميزان دخيـل کردن اين دستـه از سلايق تودرتوي مشتريـان فرش دستباف بنا به مقدار اهميتي که هر يک از ارزشها براي خود توليد کننده دارد متغير است.
    ميـزان اهمـيت ارزشهـاي فــرش دستبـاف ايـرانـي بـراي خـود مـا ايـرانيـهـا نيـز ،عنـوان تحقيـقي اي مناسب به نظر مي رسد.
    در هرحال ميزان اعمال سليقه تودرتوي مشتري فرش دستباف ناشي ازعوامل داخلي بدون تجــزيه و تحليـل آن و صرفـا ًبراي جلـب سليقـه تـودرتـوي مشتـري بـه نفـع توليـد کننـدگان نخـواهد بـود چـرا که دراين دستـه احتمـال هـرچيزي را مي توان داد. از حـذف کامل يک ارزش گرفته تا جـايگزيني چيزهايي به عنوان ارزشهايي جديد. البته مي توان با انتخـاب روشهـاي هنرمنـدانه و آگاهـانه بخشي از سليقـه هـاي معقول اين دسته را هـم در حيطـه شخصي و هـم جـمعي بي هيـچ دغدغـه اي جـلب کـرد که اين خـود از ارزشهـاي مهـم فـرش دستبـاف است که لازمه آن انتخـاب روشي درست در پرداخـتن به آن، صـرف هزينـه و بکـارگيري نيروي انسـاني خلاق و آموزش ديده است. ازآنجائيکه ميزان سليقه هاي تودرتو در اين حالت از نظر تعـداد غيرکنترلي ست در صورت پرداختن مأمـوريتي و همه جانبـه به آن، به مـرور شاهـد نوعي آشفتگي و نوسـانـات شـديد در کيفيت فرش توليدي خواهيم بود.
    اما عوامل خارجي اي که منجر به بروز سليقه تودرتو از سوي مشتري فرش دستباف مي شود را بايد مرتبط با توليد کننده دانست. تقلب،کم کاريهاي هنري،مديريتي،نظارتي،بازاريابي،تبليغاتي،توزيعي و توليـدات تکراري ناثواب و ... از عوامل اين دسته به شمار مي آيند. از آنجائيکه مسبب اين بروز دادن سليقه تودرتو خود توليد کننده است مي بايست بي هيچ بهانه اي در صدد جلب آن برآمد. بي آنکه با حربه هاي واژه سازي گناه آن را به گردن مشتري انداخت و ناکاميهاي حاصل از آن را با عنوان تغيير در سليقه مشتري بر عهده نگرفت. دقت در روش انتخابي در جلب سليقه تودرتوي مشتري فرش دستباف نشأت گرفته از عوامل خارجي کاري به مراتب سخت تراست، چراکه حساسيت مشتريان در اينجا بيشتر است چون انتظارات معقولشان از سوي توليدکننده برآورده نشده است.
    از عواملي که مرتبط با هر دو عامل داخلي و خارجي ست با عنوان عوامل مشترک در بروز سليقه تودرتوي مشتري فرش دستباف مي توان ياد کرد. مانند؛ تغيير در معادلات سياسي حاکم برکشورها. جلب سليقه تودرتوي مشتري فرش دستباف در اين حالت منوط به بررسي دقيق نوسانات حادث شده است.
    بي شک فرش دستباف ايراني مشتـرياني خاص خود را هـم داراست،يعني خريداراني کـه به دنبـال فـرش ايـراني هستنـد، از اينـرو نتـايج بررسيهـاي بـروز سلايـق تـودرتـوي«مشتـريـان فـرش دستبـاف»(ناشـي از هر کـدام از سه عـامـل ذکـر شـده)، بـا نتـايج بررسيهاي بروز سلايق تودرتوي«مشتريان فرش دستباف ايراني»(ناشي از هر کدام از سه عامل ذکر شده) قطعـا ًمتفاوت خواهد بود. چراکه ميزان اهميت به ارزشهاي فرش ايـراني نزد گروه دوم بيشتر از گروه اول است. به عبـارت ديگر پسـوند «ايراني» زمـاني در انتهـاي « مشتـري فـرش دستبـاف » جـاي مي گيـرد کـه ارزشـهـاي فـرش ايــراني نـزد مشتـري نسبت به ارزشهـاي فرش ديگر توليـدکنندکان والاتر و قويتر است. پس درنظـر گرفتـن اين مقـولـه بـراي بحثهـاي مفصـل تـر در زمينـه سليقـه گـرايي و چـگونگي پرداختن به آن در مورد فرش دستباف ايراني کاملاً ضروري به نظر مي رسد.
    در هـر حـال بايد گفت قبل از پرداختن به مقولـه توليـد فـرش دستبـاف ايراني بر مبنـاي سلايق مختلف مشتري، ابتـدا مي بايست ارزشهـاي آن را کـاملاً شنـاخت. بـا داشتـن تعـاريفي شفـاف از هر کدام از اين ارزشها مي توان حريـم هر يک را براي نزديک شدن سليقه تودرتوي مشتري به آن مشخص کرد و براي جلب سلايقي که در داخل حريمها جاي مي گيرند از روشي معقول استفاده کرد.
    در انتخـاب روش براي جـلب برخي سلايق تودرتوي معقـول مشتري فرش از تکنولـوژي روز و خدمـات لحظـه اي بايد در جهت بالا بردن آگـاهي هاي لازم دربارۀ عـوامـل تحريک کننـدۀ مشتـري براي بروز دادن سليقـه تـودرتـو استفـاده کـرد، نه صرفــاً ابزاري کـه به وسيله آن قسمتي از کار را بر دوش مشتري انداخت و نظاره گر نتايج برنامه هاي نرم افزاري بود(سليقه يابي اينترنتي فرش ايراني).
    در پايان بايد اذعـان داشت کـه فـرش دستبـاف ايـراني را نـاآگاهانـه، در چنبـرۀ سـلايق تودرتوي مشتـريان قرار دادن و نقش سفـارش پذير حلقه به گوشي را که توانايي توليد فـرش بـا هـر سليقـه اي را دارد بازي کردن، اوقـات فـراغتي حسرت بـار در پي خواهـد داشت، چراکه کارهاي آسان را هر تازه واردي نيز انجـام خواهد داد.
    فرش دستبـاف ايراني که در بسيـاري از مـوارد سليقـه تودرتوي کارشناسان اين عرصه نيز مجال جولان ندارد.

«مصطفي افتخاري»
شهريور86

| تاريخ : سه شنبه 1387/02/31 | ساعت : 13:16

نمایشگاه فرش ایرانی در کویت

سومين نمايشگاه فرش نفيس ايران يكشنبه شب در محل بيت لوذان كويت با حضور علي جنتي سفير ايران و ميشل وربز سفير آلمان افتتاح شد

به گزارش ايرنا، خانم عايده ميرزا هنرمند با ذوق كويتي و علاقه مند هنر فرش ايراني در اين نمايشگاه ‪ ۷۲‬قطعه از نفيس‌ترين و ارزشمندترين فرشهاي متعلق به تبريز، اصفهان ، قم ، كاشان ، كرمان و برخي ديگر شهرهاي ايران را براي مدت سه روز در معرض ديد علاقه مندان به اين هنر قرار داده است

سفير ايران در حاشيه اين مراسم ، برگزاري اين نمايشگاه را براي شناساندن ذوق و هنر فرش ايراني سودمند خواند و گفت : فرش ايران نه يك صنعت بلكه به عنوان ذوق و هنر به شمار مي‌رود و مجموعه عرضه شده دراين نمايشگاه نيز جزو فرش‌هاي بسيار ارزشمند ايران است

علي جنتي همچنين افزود: برگزاري نمايشگاههايي از اين دست مي‌تواند تاثير زيادي در انتفال هنر و ذوق و فرهنگ ايراني داشته باشد

عايده ميرزا برگزاركننده سومين نمايشگاه فرش نفيس ايران نيز در اين باره گفت : هر چند در اينجا توجه زيادي به هنر فرش نشان داده نمي‌شود و معمولا افراد به لحاظ ذوقي و هنري آشنايي چنداني از فرش ندارند ولي افزايش تعداد بازديدكنندگان از سومين نمايشگاه فرش ايراني در كويت در مقايسه با نمايشگاه‌هاي قبلي نشان مي‌دهد كه برگزاري اين نمايشگاه‌ها به تدريج تاثير خود را خواهد گذاشت

در اين نمايشگاه فرش‌هايي از طراحان مختلف از جمله صيرفيان ، كاشي زاده ، دردشتي ، فروزان ، وفايي و ارمي به نمايش گذاشته شده است

| تاريخ : سه شنبه 1387/02/24 | ساعت : 16:25

نقش و نگار فرش ایرانی

فرش ایرانی را میتوان از نظر طرح و نقش به دو گروه کلی تقسیم نمود، فرشهایی با طرح هندسی و فرشهایی با نقوش منحنی که به نام فرشهای گلدار هم شناخته میشوند.

• طرحهای هندسی

تمام فرشهای این گروه با خطوط افقی، عمودی و موربی که در اندازه های مختلف و نقشهای تکرار شونده در سراسر فرش قرار میگیرند تزئین می شوند.این قالیها توسط ایلهای چادرنشین بافته میشود که هر یک نقوش و موتیفهای خاص خود را دارند. یک روش مهم تشخیص اینکه فرش مورد نظر حاصل دست چه ایلی و در چه منطقه ای است، از طریق همین نقوش ویژه میسر میشود.

• طرحهای منحنی

یک خصوصیت برجسته قالی ایرانی، نقشهای پیچیده و نمادین آن است که همواره متخصصین و هنردوستان را در سراسر جهان به تحسین واداشته است. عده بسیاری عقیده دارند که نقش قالی ایرانی، بر خلاف آنچه تصور میشود نمادین یا سمبولیک نیست، بلکه بازتاب آن احساس قرابت و نزدیکی است که فرد ایرانی نسبت به محیط اطراف خود و نقشهای موجود در طبیعت در خود داشته است.

طبیعت، بزرگترین منبع الهام طراحان فرش بوده است، گاهی نیز بعضی طراحان نقوشی از فرهنگهای دیگر چون چین و عربستان را در طرحهای خود وارد کرده اند. طراحی فرش در ایران از سابقه ای چندین صد ساله برخوردار است که با نقوش نزدیک به طبیعت درخت، گل، پرنده و ابر اجرا میشده است و این اشکال با عبور از هر نسل به تدریج ساده و انتزاعی شده و در عین حال به پیچیدگی نقوش آن افزوده گشته است.

یک شکل عمده در فرش ایرانی، به خصوص در انواع بزرگتر آن، طرح لچکی یا استفاده از یک قاب بیضی یا گاهی متمایل به لوزی در مرکز است که نقشها در دور و میان آن قرار میگیرند و به آن ترنج میگویند.

در طی سالیان، پژوهشگران هنر و متخصصین قالی بافی و هنرهای دستی در زمینه طبقه بندی طرحها و نقوش قالی ایرانی به کوششهایی دست زده اند و مجموعا به ۱۷ گروه اصلی تقسیم کرده اند که البته هر یک دارای طرح فرعی ایست. این ۱۷ گروه از این قرارند:

طرح ابنیه باستانی

۱. طرح ابنیه باستانی : در این طرح، نقوش با الهام از کاشی کاری، ساختار و اشکال هندسی بناها به وجود می آیند. از نقشهای اصلی این سبک، چندین طرح فرعی حاصل شده که از بین آنها میتوان به طرحهای “تخت جمشید”، “طاق بستان”، طاق کسری (ایوان مدائن) و طرح جدیدتر “زیر خاکی” را نام برد.

۲. طرح شاه عباسی : شاه عباس صفوی، از جمله شخصیتهای تاثیر گذار در هنر ایران به شمار میرود و طرح شاه عباسی نیز با گل زنبق درشت و معروفش که گل شاه عباسی نامیده میشود، از جمله طرحهای محبوب زمان او به شمار میرود. در فرشهایی با این نقوش، گل شاه عباسی با برگها و گلها جلوه میکند. از جمله طرحهای فرعی این طرح میتوان به شیخ صفی، درخت، حیوان، شاه عباسی مزین و لچک ترنج اشاره نمود.

۳. طرح اسلیمی یا مارپیچ : عنصر اصلی این طرح، شاخه های مارپیچی هستند که با گل و برگ احاطه شده و انشعابهای آن به نقوش اسلیمی ختم میشوند.

معروفترین اسلیمی ها ، اسلیمی دهن اژدر است. در این نوع اسلیمی انتهای هر شاخه به دو بخش متقارن منشعب می گردد و بصورت دهان اژدها نشان داده می شود و روی ساقه شاخه ها جوانه هایی در نقاط مختلف تزئین شده است كه بیشتر این جوانه ها را اسلیم مینامند.

شاید كلمه اسلیمی از اسلیم به معنای جوانه باشد و شاید هم این لغت مصغر اسلامی باشد، می دانیم كه در هنرهای اسلامی از این طرح بسیار استفاده شده است. این طرح به دلیل تغییرات و دخل و تصرف ها به گروههای فرعی بسیار تقسیم شده است. مانند اسلیمی، اسلیمی بندی، اسلیمی شكسته، اسلیمی دهان اژدر، اسلیمی لچك ترنج، اسلیمی ترنجدار و اسلیمی ماری.

طرح افشان

۴. طرح افشان : در طرحهای افشان، نقوش معمولا از یک نوع (مثلا گل یا پرنده) بوده و به یکدیگر متصل هستند. قلم طراح در طول اجرای طرحهای افشان از ابتدا تا انتها بر روی کاغذ باقی میماند و طرح در هیچ نقطه ای قطع نمیشود.

تنها در جاهایی که شاخ و برگها در زمینه پخش و پراکنده میشوند، طرح از هم گشوده میشود. طرحهای ختایی افشان، دسته گل افشان، طرح حیوانی افشان و ترنج افشان از جمله طرحهای فرعی این طرح هستند.

۵. طرح تزئینی : بعضی از این طرحها، شبیه نقش بافته های مناطق مرزی کشورهای همسایه با ایران است و گاهی به نام آنها شهرت یافته است. تحقیقات فراوان نشان میدهد که بعضی از آنها در واقع ایرانی هستند و توسط همسایگان ایران الگو برداری شده اند. بعضی از این طرحهای مشهور عبارتند از طرح افغانی، طرح قفقازی و گوبلن.

۶. طرح بندی (بند بندی) : هنگامی که یک بخش کوچک از طرح تکرار شود و در طول و عرض قالی نقشی پیوسته ایجاد کند، نقش حاصل، طرح بندی نامیده میشود.در زیر مجموعه طرح بندی گروههای متعددی وجود دارند که از جمله میتوان به بندی مستوفی، بندی شکسته، بندی کتیبه، بندی ورامین، بندی درختی،بندی مجلسی، بندی بختیاری و بندی خشتی اشاره نمود

۷. طرح بوته : اساس این طرح، موتیف سرو خمیده(بوته) است که از قدیمیترین نقوش ایران و هند است. در قالی ایران، این طرح شکلها و اندازه های متعددی می یابد، بعضی از طرحهای فرعی مشهور بوته عبارتند از: بته(بوته) جقه، بوته سرابند، بوته خرقه ای، بوته قلمدان اصفهان، بوته سنندجی و بوته افشاری

طرح بندی (بند بندی)

۸. طرح درختی : هرچند استفاده از شاخه های ساده و انتزاعی در طراحی قالی ایرانی بسیار معمول است، اما نقوش درختی به خاطر شباهت مشخص خود به فرمهای طبیعی از آن متمایز است. در میان شاخه های فرعی این طرح میتوان به درخت و حیوان، درخت گلدانی و بید مجنون اشاره نمود.

۹. طرح شکارگاه : درست مانند طرح درختی، حیوانات موجود در این طرح هم بسیار نزدیک به طبیعت ترسیم میشوند. طرحهای فرعی آن شامل: شکارگاه خشتی، شکارگاه لچکی، شکارگاه افشان هستند.

۱۰. طرح قابی یا خشتی : اساس این طرح استفاده از قابهای متعددی است که در هر یک تصویر مستقلی وجود دارد که میتواند تکراری یا تک باشد. از جمله طرحهای فرعی آن میتوان به خشتی مارپیچ و خشتی ستونی اشاره نمود.

۱۱. طرح گلفرنگ (گل اروپایی) : این طرح در اصل ترکیب بندیهایی با نقوش اصیل ایرانی است که در آنها گل سرخ با رنگهای تیره و روشن وجود داشت و بعدها به خاطر طبیعت گرا بودن، به طرح اروپایی یا فرنگی مشهور شد. از جمله زیر گروههای این طرح میتوان طرح گل بیجار، گل مستوفی، گل خشتی، دسته گل و گل و مرغ را نام برد.

۱۲. ترکمن یا بخارا : طرح فرشهای ترکمن از لحاظ هندسی و شکستگی خطوط در ردیف طرحهای ایلی و خاص مردم کوچ نشین است که بطور ذهنی و بدون نقشه بافته می شود. ترکمنی قاب یمونی ، ترکمنی شانه ای، ترکمنی غزال گز(چشم آهو)، ترکمنی آخال، ترکمنی چهار قاب، ترکمنی خورجینی و ترکمنی قاشقی، طرحهای فرعی این طرح را تشکیل می دهند.

طرح گلدانی

۱۳. طرح گلدانی : در این طرح، گلدان در اندازه های مختلف به کار برده میشود، ممکن است یک گلدان بزرگ تمام قالی را بپوشاند یا نقش گلدانهای کوچک در سراسر فرش تکرار شود. این طرح زیر مجموعه بزرگی دارد که گلدان ختایی، گلدان دو طرفه، گلدان محرابی، گلدان افشان، گلدان حاجی خانم و گلدان لچک ترنجی از آن جمله اند.

۱۴. طرح ماهی درهم : هرچند این طرح توسط طراحان امروزی بسیار متنوع و غنی شده است، اما نقش آن در اصل محصول خلاقیت چادرنشینانی است که آنرا حفظ نموده اند. این طرح برای اولین بار در بیرجند بافته شد و طرح آن به زودی از محبوبیت فراوانی برخوردار شده و تا شهرهای دوری چون همدان و آذربایجان نیز رواج یافت و در هر ناحیه خصوصیات خاصی پیدا کرد. از این رو طرح ماهی درهم تنوع زیادی دارد که ماهی کردستان، ماهی ریز، ماهی فراهان از آن جمله اند.

۱۵. طرح محرابی یا سجاده ای : این طرح با زمینه ساده، ستونها و شمعدانهایی در دو طرف و نقوش گل و گیاه اجرا میشود، طرحهای فرعی آن شامل محرابی گلدان و ستون دار، محراب و منظره و محراب و شمعدان است.

۱۶. طرح محرمات : این نام به طرحی اطلاق میشود که به شکل نوارهایی در طول قالی اجرا میشود. هر نوار دارای نقشها و رنگهای خاص خودش است.این طرح در بعضی از مناطق ایران طرح قلمدانی نامیده میشود. زیر مجموعه آن شامل قلمدانی افشان، گل ریز (با پس زمینه تک رنگ) و بوته (با رنگهای متعدد پس زمینه) .

۱۷. طرح مرکب : علاوه بر طرحهای اصیل و اوریژینال، طرح ها در گذر زمان با یکدیگر ترکیب شده و طرحهای ترکیبی از به هم پیوستن دو یا چند طرح اصلی، به وجود آمده اند.

| تاريخ : دوشنبه 1386/12/20 | ساعت : 14:37

فرش تبریز را جامع بشناسید

آذربايجان شرقي در شمال غربي ايران قرار دارد از شمال به دره رود ارس و قفقاز و از غرب به درياچه اروميه و استان آذربايجان غربي، از جنوب به استانهاي آذربايجان غربي و زنجان و از شرق به استان گيلان و اردبيل محدود است. شهرهاي مهم آن، سراب،اهر، مراغه، مرند و ميانه مي باشد.
آب و هوا آذربايجان شرقي كلا‍ً سرد و خشك بوده كوهستاني بودن منطقه و عرض جغرافيايي بالا از عوامل برودت قسمت اعظم استان و كمي ارتفاع و اثرات ملايم كننده درياي مازندران از عوامل اعتدال پاره اي از مناطق استان به شمار مي روند. به طور كلي آب و هواي معتدل، كوهستاني بودن منطقه و ساير اختصاصات طبيعي و جغرافيايي، تبريز و نواحي آن را براي كشاورزي و دامداري مستعد ساخته و فراورده هاي دامي خود مردم هنردوست و صنعتگر آن را به جانب صنايع دستي بويژه هنرهاي دستي از جمله فرشبافي سوق داده است.
سرزمين آذربايجان بنابه اسناد تاريخي و يافته هاي باستان شناسي با قدمتي در حدود (عصر ديرينه سنگي) يكي از مناطق باستاني ايران محسوب مي شود. شايد مهم ترين حادثه در تاريخ آذربايجان در قرن يازدهم اتفاق افتاده باشد چه در اين زمان تركان سلجوقي بر ايران غلبه كردند و ايالات آذربايجان و همدان را به عنوان اقامتگاه دائمي خود برگزيدند. در اندك زماني در اين دو ناحيه زبان تركي جايگذين زبان فارسي و عربي شد و تبريز نيز بصورت شهر ترك زبان درآمد كه تاكنون نيز بهمين حال باقي مانده است.
در قرن چهاردهم و هفتم و هشتم هجري، زمان سلطه مغول، اين ايالت رشد فوق العاده اي يافته و تقريباً به صورت مركز سياسي و فرهنگي ايران در مي آيد.
قالي بافي مي بايست در آذربايجان ريشه كهن داشته باشد. تأمين مواد اوليه و سهولت دستيابي به ضرورتهاي اين حرفه نسبت به ساير مناطق ايران بيشتر بوده و تبريز را نه تنها بازار فرش بلكه بازار مناسبي براي ساير توليدات در قرون ميانه ساخته بود.
تبريز از زمان هلاكوخان مغول از مراكز عمده توليد و دادوستد قالي بوده است. پا به پاي شهر هرات (در خراسان قديم و حاليه افغانستان) قالي بافي در آن مراحل تكاملي خود را مي پيموده است. بخصوص در زمان صفويان با ايجاد كارگاههاي بزرگ قالي بافي، بافندگان طراز اول گردهم آمده به بافت نمونه هاي ارزنده اي دست يافتند كه از آن جمله مي توان به موارد زير اشاره كرد:
قالي مشهور مسجد اردبيل (1539م) كه اكنون در موزه ( ويكتوريا و آلبرت) لندن از آن نگهداري مي كنند.
قالي ديگري كه مربوط به همين مسجد بوده و آن نيز در شهر لندن (مؤسسه دوين است.
يك تخته قالي كه به امپراطور چالز كوئينت( Charles Quint) تعلق داشته است
دو تخته قالي بسيار زيباي موزه پولدي (Poldi) ميلان كه اولي مربوط به سال 1522 م و داراي امضاي غياث الدين جامي و دومي مي بايست بدون ترديد مربوط به نيمه دوم قرن 16 باشد.
مدت چندين قرن از قالي ايران به عنوان كالاي تجاري استفاده مي شد ولي ميزان اين تجارت ناچيز بود تا اينكه در قرن 15، مردم كشورهاي مغرب زمين آنرا شناختند و براي آن ارزش قايل شدند و از قرن 17 به بعد هم پس از آنكه قالي ايران به خارج از كشور راه يافته بود صنعتكاران تبريز با دريافت سليقه مردم اروپا و آمريكا دست به بافتن قالي هايي زدند كه بازار آن كشورها را به خود اختصاص دادند.
تبريز كه در موارد بسياري همواره علمدار نهضتهاي مختلفي بوده است در اعتلاي هنر فرشبافي ايران نقش به سزايي داشته و رونق دوباره و احياي هنر فرشبافي را در اواخر دوره قاجاريه و اوايل سلطنت پهلوي و راهيابي فرش ايران را به بازارهاي جهان و گسترش اين حرفه در تمام نقاط ايران را تنها مرهون هوش و ذكاوت بازرگانان و قاليبافان صبور اين منطقه بايد دانست.
................تاريخ طراحي فرش تبريز
طراحي قالي آن هم در تبريز به خاطر بروز حوادث تاريخي و تحولات اجتماعي سياسي دست خوش تغييرات و فراز و نشيب هايي بوده است و گاه اين تحولات باعث قدرت گرفتن و اهميت يافتن نقش شهر تبريز در عرصه هنر طراحي فرش گرديده است كه مختصراً به آن اشاره مي كنيم.
پايه ريزي مدارس و مكاتب فرهنگي و هنري كه حتي در عصر پر آشوب تيمور نيز ادامه يافت شهر تبريز را همراه با شهرهاي آباد ماوراءالنهر، قطبي پر جاذبه در دنياي قديم ساخت.
پس از سقوط هرات به دست شاه اسماعيل صفوي، تبريز پايتخت پر قدرت ايلخانيان و مكتب دوم هنرهاي ايراني، مركز شايسته اي براي تجمع هنرمندان و نشر آثار بي نظير فرهنگي و هنري در دنياي آن روز مي شود. حضور نقاشان بزرگ ايراني نظير بهزاد و سلطان محمد و همچنين كتابخانه سلطنتي در تبريز، به رشد شكوفايي هنرهايي نظير كتاب آرايي و نقاشي كمك بسيار كرد. در اين مكتب، هنر طراحي فرش، بدون ترديد جاي خاصي داشته و طرحهاي آن بوسيله نقاشان بزرگي كه در تبريز زندگي مي كردند ترسيم مي شد و همينطور اين موقعيت ويژه باعث شد كه هنرمندان طراح قالي در تبريز با اهتمام بيشتري به اين هنر بپردازند.
مكتب دوم هنر ايران در تبريز عمر چنداني نيافت و اين پايگاه هنري به قزوين و اصفهان منتقل شد. در آغاز كه هنوز فرش جنبه كالاي تجاري نيافته بود، توسط نقاشان و مينياتوريستها طراحي مي شد كه عمدتاً به سفارش سلاطين و افراد ثروتمند بود و به مرور زمان كه تجارت فرش رونق گرفت و با ورود اروپائيان در دوره صفويه و خواستار شدن آنان از فرشهاي ايراني با طراحي سنتي، طراحي فرش به شكل شغلي خاص، ابتدا با حمايت سلاطين صفوي و سپس بصورت شغلي مستقل درآ‌مد و تبريز محل مناسبي براي اين هنر اصيل گرديد.
بعدها انتقال پايتخت و جنگها و آشوبهاي بسيار، تا حدودي از رونق شهر تبريز كاست ولي اين شهر قبل از هر شهر ديگري در دوره قاجار شروع به تجديد حيات در زمينه طراحي نقشه فرش كرد.
از آنجا كه شهر تبريز، شهري تقريباً مرزي محسوب مي شود، با كشورهاي همجوار ارتباط فرهنگي و اقتصادي داشت و همچنين روح نوجويي و پيشرفتي كه در اين شهر وجود داشت باعث گرديد كه به زودي هنرهاي مختلف، از جمله هنرهاي گذشته و به خصوص فرش در آنجا احياء شود.
با ايجاد شعباتي از كمپاني هاي خارجي خريدار فرش و طهور تجار ايراني، بازارهاي خارجي به روي فرش تبريز گشوده شد. شهر تبريز به علت سابقه قبلي بافت فرش و طراحي آن و نزديكي به كشورها و بازارهاي خارجي شرايط مساعدي براي بافت فرشهاي مختلف و با كيفيت خوب داشت. طراحي فرش تبريز با پيروي از گذشته پر رونق خود، كم كم به شكل رشته اي قابل ارائه در آموزشكده ها و كارگاههاي طراحي قالي درآمد تا اينكه پا به پاي مدرسه هنرهاي زيباي تهران، مدرسه صنايع مستظرفه تبريز با وضعيت مشابهي تأسيس و شروع به فعاليت كرد. اين مؤسسه فرهنگي به زودي محل كار و فعاليت هنرمندان برجسته تبريز در رشته هاي مختلف هنري گرديد. بسياري از هنرمندان برجسته تبريز نظير ميرمنصور و رسام ارژنگي و برخي از طراحان بزرگ ديگر تبريز در آن زمان در ايجاد اين مدرسه و اعتلاي هنر طراحي سنتي و طراحي قالي به شيوه كنوني تلاش فراواني نمودند و همينطور در طراحي فرشهاي با ارزش كه براي كاخ هاي سلطنتي و عمارات حكومتي بافته مي شد، مشاركت داشتند.

.......................................................- ساختار
ريز بافت ترين فرشهاي ايران در تبريز بافته مي شود. گره با قلاب و از نوع متقارن (تركي) و پودگذاري بصورت دو پوده (مانند كليه نواحي ترك زبان) است.
تار فرش تبريز اغلب پنبه اي و بسياري مستحكم و با دوام و پود و پرز پشم است. اما فرشهاي ابريشمي نيز بصورت گل ابريشم، تمام ابريشم و يا چله ابريشم بافته مي شود و قاليچه هاي چله ابريشم تبريز در نوع خود از بهترين فرشهاي ايران است كه قسمت عمده ابريشم آن از خراسان و تهران تهيه مي شود.
قسمت عمده پشمي كه در صنعت قاليبافي تبريز مورد استفاده قرار مي گيرد از منطقه ماكو، كه كوهپايه باريكي است، تهيه مي گردد. ماكو در شمال غربي ايران بين تركيه و جمهوري نخجوان كه جزء اتحاد جماهير شوروي سابق است، قرار گرفته است. پشم ماكو مرغوب است ولي قدري خشن تر و زبرتر از مناطق ديگر شمال غربي و غرب كشور است. همين مختصات سبب شده كه قاليهاي تبريزي قدري خشن شود. زماني بخشي از پشم تبريز از اروميه و مهاباد، دشت مغان. خوي و سلماس نيز تأمين مي شد.
در مورد پرز فرشهاي تبريز بايد به اين ويژگي اشاره كنيم كه حالت ظاهري اين پرزها نه درخشان است و نه ابريشمين، و اين موردي است كه درباره ساير گونه هاي فرش ايران نيز صادق است. اين عدم شفافيست و خشكي را نمي توان به كيفيت به پشم نسبت داد كه كاملاً عكس اين قضيه است و پشمها بخصوص وقتي كه از ماكو و يا از دشت طالش آورده مي شوند داراي كيفيت بسياري عالي هستند. اين پديده را در قالي هاي جديدي كه داراي بافت بسيار ظريفي هستند و حتي در قالي هاي قديمي نيزمي بينيم. عدم شفافيت و خشكي اين قاليها ناشي از رنگرزي آن و استفاده از آب شور تبريز است كه داراي نمك فراواني است.
نخ هاي پود قالي هاي تبريز، از دو رشته تشكيل شده اند: يكي از آنها ضخيم و ديگري نازك است. اولين رشته (سفيد يا خاكستري) كه براي حجيم كردن كردن قالي و انعطاف پذيري آن در نظر گرفته شده است بصورت كشيده از ميان نخ هاي تار كه در دو سطح زير و رو قرار دارند عبور مي كند. رشته دوم نيز كه غالباً به رنگ آبي نفتي يا قرمز است، از ميان همين تارها مي گذرد. با اين تفاوت كه نخ هاي تاري را كه رشته پود اول از هم جدا كرده بطور محكم به يكديگر پيوند مي دهد. يعني رشته نخ هاي تارهاي زيرين در رو و تارهاي رويي در زير قرار مي گيرند. با توجه به پشت قالي ها، متوجه مي شويم كه قالي هاي جديد تبريز، با قالي هاي قديمي آن تفاوت دارند، زيرا كه پشت قالي هاي جديد بيش از قالي هاي قديمي داراي خطوط برجسته تري است. اگر قالي هايي را كه براي گره هايشان از خامه نازكتري استفاده مي كنند مستثني كنيم، قالي هاي تبريز بطور قابل توجهي،‌ضخيم، سنگين و بادوام هستند.
قالي هايي كه در تبريز بافته مي شوند از لحاظ رج شمار به شرح زير هستند:
25×25، 30×30، 35×35، 40×40، 50×50، 60×60 ( گره در هر پنجره 7 سانتي متري).
نوع 25×25 قاليهاي ارزان قيمت است كه براي فروش در بازار بافته مي شود. نوع 30×30 نوعي معمولي و بازاري است. 35×35 معمولاً نوعي است كه شركتهاي اروپايي سفارش مي دهند تا مطابق با سليقه و با طرح مورد علاقه شان بافته شود. رج شمارهاي بالاتر فرشهايي با فشردگي و تراكم بالا نظير فرش هاي ابريشمي هستند.
تقسيمات حاشيه در تبريز خارج از معيارهاي قديمي و سنتي مي باشد و به نوعي طراحان آن را متحول ساخته و كم و زياد مي‌كنند. به طور كلي در اكثر مناطق مخصوصاً تبريز، اندازه بندي حاشيه را بدين گونه انجام مي دهند كه پهناي كل حواشي حدوداً يك ششم كل عرض فرش باشد و در محدوده مشخص شده براي حاشيه، پهناي حاشيه اصلي دو برابر حاشيه فرعي باشد. حاشيه معروف تبريز، حاشيه سماوري يا توسباغي است كه در آن دو اسليمي در كنار هم قابي را تشكيل داده اند كه شكل سماور را تراعي مي كند. به نقش سماور هراتي نيز مي گويند.
قالي هاي قديمي تبريز داراي حاشيه هاي با قاعده تر و متناسب تري بودند. حاشيه اين قاليها معمولاً بسيار عريض است و رنگ آن با رنگ زمينه تفاوت دارد. اين حاشيه ها هم داراي نقش هاي آشفته پيچيده اي از شاخه هاي گلدار است كه در بين آن برگهاي بزرگي از نخل با فاصله معيني از يكديگر قرار گرفته اند. كاربرد كتيبه در طرح هاي امروز حاشيه تبريز، رواج زيادتري دارد و استفاده از گل فرنگ در درون اين كتيبه ها نيز ديده مي شود.
همچنين طراحان تبريزي نوعي حاشيه كار مي كنند كه در آن نقشهاي حاشيه اصلي وارد حاشيه هاي فرعي شده و يا گاهي طرحهاي حاشيه فرعي داخل حاشيه اصلي مي شوند كه نام حاشيه مرافل برآن نهاده اند. در كل حاشيه قاليهاي غني و پربار است و اين حاشيه تا هفت عدد قاب ثانوي مي تواند داشته باشد كه با ظرافت خاصي مزين به برگهاي چرني يا گل هايي هستند كه توسط زينت هاي مارپيچي يا شاخه هاي كوچك گل دار به هم متصل شده اند.
ترنج نقشي است كه در وسط فرش قرار مي گيرد و شكل آن ممكن است دايره، بيضي، لوزي و يا چند پره باشد. اندازه ترنج در فرشهاي تبريز معمولاً تا حدودي بزرگتر از حد معمول است و ترنج هاي اين شهر از تنوع و گوناگوني زيادي برخوردار هستند و انواع نقش مايه ها را در آنها مي توان پيدا كرد، ازجمله نقوش پرندگان و حيوانات مختلف و دسته گل هاي فرنگ كه شامل گل هاي طبيعي هستند در متن ترنج تبريز ديده مي شود. گلدان و نقوش زير خاكي نيز از عمده نقش هاي ترنج هاي تبريز هستند.
طراحان تبريز همه نوع ابداع و نوآوري را در لچك ها بوجود آورده اند به طوري كه لچك هاي اين شهر نسبت به ساير شهرها متنوع تر و رنگارنگترند. حركت آزادانه اسليمي ها كه باعث ايجاد اشكال قابي شكل و تودرتو مي شوند در لچك قالي هاي تبريز مانند ساير مناطق كاربرد فراوان دارند. هم چنين به كارگيري اسليمي هاي دهن اژدري با شاخه هايي مزين با برگهاي نوك تيز در تبريز رايج مي باشد و به طور كلي اكثر اسليمي ها از جمله خرطومي، دهن اژدري، ساده و شكسته، گلدار، اسليمي هاري در طرح هاي فرش تبريز به خوبي نمايانگر است و شايد تبريز به علت تنوع طرح هايش تنها شهري باشد كه از اين همه اسليمي ها در قاليهاي لچك و ترنج و حاشيه و خصوصاً متن استفاده مي كند.
...............تجهيزات اختصاصي
دار تبريزي
دار تبريزي يا عمودي را از اين رو تبريزي مي نامند كه ظاهراً در تبريز اختراع شده است. در شهر تبريز انواع ديگر دار استفاده نمي شود چون اين دستگاه ساده است و به كار بردن آن آسان و در عين حال ارزان نيز هست. در اغلب مراكز قاليبافي واقع در شهرهاي شمال غربي و مركزي ايران نيز اين نوع دار به كارمي رود. اين دار نسبت به دار روستايي از چندين لحاظ برتري دارد. كار خسته كننده كلاف كردن چله ها و گره زدن آنها به تير فوقاني و دوختن قسمت بافته شده قالي به تير زيرين در اين دستگاه حذف گرديده است. هنگام پايين كشيدن قالي مي توان با بيرون كشيدن چهارگوه از شكاف باهوها چله ها را به سرعت رها ساخت. به اين ترتيب قالي پايين مي آيد و قسمت بافته شده را طوري بر روي دار قرار مي دهند كه به سهولت مي توان آن را مورد بازرسي قرار داد.

قلاب تبريزي
در شهر تبريز كارد مخصوص به كار برده مي شود كه با كاردهاي ديگر اختلاف مهمي دارد. اين كارد تركيبي است از يك تيغه تيز و قلابي شبيه قلاب دكمه انداز كه در انتهاي تيغه تعبيه شده است. از قلاب براي گره زدن و به جاي گره زدن بوسيله دست، و از تيغه براي بريدن نخ پس از بستن گره استفاده مي كنند.
در سراسر ايران نوعي شيوه قاليبافي تقلبي رواج يافته كه به شهرت نيك قالي ايران بسيار لطمه زده است. اين روش زيان آور اين است كه به جاي گرفتن دو رشته تار و بستن گره به آن، گره را به چهار تار مي بندند، به اين ترتيب فرشي كه بافته مي شود تنها نصف گره هايي را كه بايد داشته باشد دارد. شهر تبريز يكي از مراكز معدود قاليبافي است كه اين بيماري در آن شايع نشده است علت اين امر به اين دليل است كه قاليبافان تبريز چون براي بستن گره به جاي انگشت از قلاب استفاده مي كنند، بستن گره با قلاب امكان پذير نمي شوند. نتيجه اين مصونيت به طور كلي به نفع قاليبافان تبريز تمام مي شود.

...........................................- طرح های رایج
امروزه در تبريز همه نوع طرح را مي توان پيدا كرد كه البته بررسي همه آنها امكان پذير نيست و به زمان زيادي احتياج دارد هر چند با گسترش طرح ها و نقش ها در نقاط مختلف كشور، ديگر نمي توان به طور يقين طرحي و يا نگاره و موتيفي را متعلق به نقطه اي خاص دانست و به همين ترتيب نمي توان فرش منطقه اي را با ديدن طرحي و يا نگاره اي تشخيص داد. به طور مثال در تبريز نمونه فرشهايي بافته مي شود كه جدا از بافت و رنگبندي، داراي طرحي از منطقه كرمان است كه در تبريز به طرح كرمان قلم مشهور است.
به طور كلي طرح و نقشه فرش هاي تبريز بيشتر از سليقه خريداران تبعيت مي كند. طراحان تبريز اگرچه در اصول از طرح هاي معروف و قديمي پيروي مي كنند اما به اين طرح ها جان مي دهند و زيبايي مي بخشند و نوآوري دارند.
در طبقه بندي كه شركت سهامي فرش ايران از لحاظ طرح و نقش فرشها صورت داده نقشه هاي قالي ايراني در 19 بخش طبقه بندي شده است كه شهر تبريز نيز به جهت تنوع طراحان و كثرت آنها در اغلب اين بخش ها آثار و نمونه هايي دارد از جمله نقشه آثار باستاني و ابنيه اسلامي نقشه شاه عباسي، نقشه اسليمي، نقشه افشان، نقشه بندي خشتي، طرح درختي، طرح شكارگاه، نقشه قابي، طرح گلفرنگ، طرح گلداني و طرح ماهي درهم (هراتي) به خصوص لاك پشتي و همينطور طرح محرابي و نقش محرمات و طرح هندسي و قاليها و قاليچه هاي تصويري و طرح بوته اي.

- رنگ بندی
در تبريز و اكثر مناطق آذربايجان بر روي نقشه شطرنجي، به شيوه كدگذاري و شماره نويسي رنگبندي مي شود و هر طراح و رنگ بند براي خود مسطوره اي دارد و براي هر رنگ شماره اي در اختيار دارد كه بر روي نقشه نوشته مي شود.
اغلب فرشهاي ايران داراي رنگهاي بخصوص هستند كه بيشترشان در محل بافت متداول است و با توجه به رنگها مي توان محل بافت را تا حدودي تشخيص داد. ولي در تبريز برخلاف ديگر نقاط ، رنگهاي متنوعي براي بافت فرشها مورد استفاده قرار مي گيرد. رنگ فرش تبريز مانند طرح آن از سليقه هاي مختلف سفارش دهندگان پيروي مي كند اما داراي هماهنگي خاص است. 80 درصد اهميت فرش تبريز مربوط به رنگ و بافت آن است.
قالي تبريز به جهت تنوع توليد كه به خاطر كسرت طراحان و تنوع طرحهاست در زمينه رنگ نيز متنوع تر و گسترده تر از نقاط ديگر مي باشد. كمتر جايي را مي توان سراغ گرفت كه به اندازه تبريز داراي تنوع رنگي باشد. اين تنوع رنگ در تبريز تا جائيست كه حتي به جرأت مي توان گفت كه هنوز بعضي از اين رنگها نامگذاري نشده است.
تبريز علاوه بر رنگ، اكثر سبكهاي بافتي هم كه ديگر نقاط كشور دارند، آزمايش كرده است. سبكهايي مانند تك پود، لول باف، نيم لول، سنه باف و... و در تمام اين نوع بافتها، ابتكار و تغيير و تحول به عمل آورده است.
در گذشته طرحهاي اصيل تبريز داراي رنگهايي با تضاد زياد بوده است. مثلاً در كنار يك رنگ، رنگي ديگر كه هيچ سنخيتي و تشابهي با آن نداشت آورده مي شد. ولي امروزه بدليل افزايش تعداد رنگها و نزديك شدن آنها به يكديگر رنگبنديها داراي تضاد كمتري مي باشند .به طور كلي رنگبندي فرش تبريز را مي توان در سه بخش خلاصه كرد:
رنگبندي كه در آن رنگها داراي كنتراست بالايي با يكديگر هستند كه اكثراً در طرحهاي اصيل گذشته رايج بوده است.
استفاده از رنگهايي با والورهاي متوسط كه فاصله رنگها از يكديگر كمتر شده و تضاد رنگها نيز به همان نسبت كاهش يافته است.
بكارگيري تناليته هاي رنگي نزديك به هم و مشابه كه در زبان تركي به اين رنگها (أولورنگ) مي گويند و نام ديگرش (كهنه رنگ) مي باشد. به عنوان مثال در كنار يك رنگ كرم، رنگ قهوه اي روشني بكار مي رود كه بسيار مشابه كرم است اين روش به فرش حالت كهنگي و يكنواختي مي بخشد.
اكثر توليدات فرش تبريز امروزه از نظر رنگبندي از نوع دوم و سوم هستند.
با توجه آنچه گفته شد فرشهاي تبريز داراي تنوع رنگي بسيار است اما با اين حال باز هم رنگهاي خاصي وجود دارند كه بعضي از فرشهاي تبريز را به خوبي از ديگر فرشها متمايز مي كند كه شايد تنها استفاده كننده اين رنگها تبريز باشد. مثلاً در تبريز نسبت به مناطق ديگر خاكستري هاي رنگي به وفور ديده مي شود.
امروزه در فرش تبريز علاوه برخاكستريهاي رنگي، از رنگهاي صورتي و پوست پيازي زياد استفاده مي شود. در فرشهاي قديم تبريز رنگهاي مورد استفاده شامل رنگ كرم، روناسي، قهوه اي، آبي، سورمه اي و ... بوده است.
در حال حاضر رنگهاي مورد مصرف در صنعت فرش تبريز، اكثراً رنگهاي شيميايي و از نوع كرمي و آنيليني مي باشد كه از خارج كشور تأمين مي شود. گرچه بعضاً و بويژه در فرشهاي هنري از رنگهاي طبيعي نيز استفاده مي شود.
نكته قابل ذكر ديگر اينكه امروزه رنگ فرشهاي تبريز را بازار خارجي تعيين مي كند و آنها در انتخاب رنگ فرشهاي مورد نظرشان روانشناسي رنگ را مد نظر قرار مي دهند كه اين امر باعث نزول نگرش روانشناسي رنگ طراحان و نقاشان داخلي شده است.
- رنگرزی
تبريز اولين مركز قاليبافي ايران است كه مواد رنگي كشورهاي مغرب زمين در آن كاملاً رسوخ يافته است و رنگهاي جديد جانشين رنگهاي قديمي شده است. با بررسي گذشته پر فراز و نشيب صنعت فرشبافي مي توان دريافت كه تبريز همواره قطب مهم توليد فرش بوده و متعاقب آن در صنعت رنگرزي نيز از سابقه طولاني برخوردار است و در طي گذشت زمان در زمينه تكنولوژي و تكنيك رنگرزي به پيشرفت و تكامل رسيده است. در زمان اوج هنر و صنعت فرش بافي، يعني در دوران پادشاهي صفويه در تبريز مراكز مهم فرشبافي داير گرديد و در كنار آن كارگاههاي رنگرزي كه غالباً رنگرزي گياهي را انجام مي دادند تأسيس و گسترش يافت. با گسترش روابط ايران و كشورهاي ديگر از جمله اروپائيان صنعت رنگرزي نيز دست خوش تحولات و پيشرفتهاي روز افزوني شد و تاكنون نيز ادامه داشته است. سهولت و سرعت و ارزاني رنگرزي با رنگهاي اروپايي در مقايسه با شيوه معمول در ايران كه مستلزم صرف هزينه و وقت زيادتر بود مردم تبريز را مجذوب خود كرد.
در تبريز از رنگهاي كرمي و آنيليني ،رنگهاي تركيبي كارخانه هاي خارجي كه با بيكرمات پتاسيم تثبيت مي شود، هر دو استفاده مي شود كه رنگهاي آنيليني فقط در قالي هاي ارزان قيمت مصرف دارد.

..................................................-ابعاد
قالي تبريزي از كوچكترين تا بزرگترين اندازه بافته مي شود.
معمولاً قالي هاي تصويري تبريز داراي قطعه كوچك يا متوسط هستند و قالي ها ابريشمي هم غالباً در اندازه ها بزرگ مي باشند.

- توزیع جعرافیایی

هريس وگراوان
بخشايش
سراب
قراجه
اهر
مرند
مهربان
شربيان
- وضعیت فعلی
از اول قرن حاضر سه عنصر موجب كاهش كيفيت و درجه زيبايي قالي هاي تبريز شده است:
صنعتي كردن فزاينده توليد
پذيرفتن رنگهاي مصنوعي و غالباً نيز از نوع متوسط آن
حالت مبهمي كه اين قالي ها پيدا كرده اند و آن نيز ناشي از تقليد طرح هايي است كه به ساير طبقه هاي قالي تعلق دارند.
با اين همه قالي هاي قابل تحسين مثل قالي هاي سهند را مي يابيم كه تا حدي يادآور نقش قالي هاي هرات مي باشند.
در محصول جديد قالي تبريز، خارج از قالي هاي ابريشمين، شاهد تنزلي در تكنيك و استفاده از مواد اوليه هستيم و تعداد گره قالي نيز كاهش يافته است. ضمناً از ويژگي قالي هاي جديد، پرز بلندتر آنها، رشته نخ پنبه اي ضخيم تر آنها براي تار و پود و گاهي پشم ظريفتر براي گره هاي آن است.
مشخصات مثبتي كه قالي تبريز را از بافته شهرهاي ديگر ايران متمايز مي كند بطور كلي عبارتند از:
گره: هر تخته از قالي تبريز (به استثناي فرآورده هاي غير معمول) با گره تركي بافته مي شوند و هر قالي كه با اين گره بافته نشده باشد نمي توان آنرا تبريزي محسوب كرد.
دو پوده بودن: قالي تبريز دو پوده است و معمولاً پرز آن كوتاهتر و نازكتر و سبكتر از اغلب بافته هاي غير عشايري ايران است.
طراحي : طراحي قالي هاي تبريز عالي و بافت آن بسيار دقيق است. به اين جهت قالي چنان منظم و جا افتاده از كار در مي آيد كه حالت قالي ماشيني را پيدا مي كند. كوتاهي پرزهاي قالي تبريز اين دقت ماشيني را نمايان تر جلوه مي دهد.
مواد اوليه: پشم ناحيه ماكو مخصوصاً پشمي كه از دباغ خانه هاي تبريزبدست مي آيد از پشمي كه در ساير شهرها براي قاليبافي به كار مي رود خشن تر است و در نتيجه قالي هاي تبريز مانند قاليهاي مشهد و كرمان مخملي نيست.
رنگ: رنگهايي كه در قاليهاي تبريز به كار مي رود اغلب تند و خام است.

| تاريخ : دوشنبه 1386/12/20 | ساعت : 14:31

طرحهای استاد میرزائی

دانشجویان و کاربران گرامی شما میتوانید جمعی از آثار استاد میرزایی را در یکی از سایتهای معتبر طراحی فرش دنیا در این قسمت مشاهده کنید

برای مشاهده روی متن زیر کلیک کنید

طرحهای استاد میرزائی

| تاريخ : چهارشنبه 1386/11/03 | ساعت : 10:29

فرش تبریز

درباره فرش تــبریز

فرش تبریز ، بیش از 2000 سال سابقه دارد . از نیاکان هنرمند این صنعت به ارث رسیده و با ارزش ترین و نفیس ترین فرش ها از این خطه تولید و به موزه های معروف دنیا هدیه شده است . برای مثال فرش شیخ صفی در لندن، پازیریک در مغلستـان ، فرش بنی آدم در موزه ملــی ایران،... که قیمت گذاری برای آنها امکان ندارد به همین خاطر باید گفت که هبه گردیده اند ، مردم آذربایجــان در طول تاریخ فرش بافی و تولید آن را در کنار کشاورزی و دامپــروری برای خویش اشتغال داشتـه و از این طریق به زندگی خود کمک خرجی مهیا نموده اند اکنون هم نظر اینجانب مدیر عامل این اتحادیه بر این است که باید فرش و تولید آن برای خانواده های روستائی در کنار کشاورزی و دامپروری مکمل در آمد آنان باشد نه بلکه یک شغل اصلی وقتی که از کشاورزی و دامپروری و زنبورداری فراغت گردید با بچه های خویش مدتی را در گوشه منزل به هنر تولید نفیس ترین و با ارزشترین دستباف دنیا سپری نمایند و بهره و عاید آن را روزانه در قلک خانوادگی بریزند که بعد از اتمام فرش که در مدت یکسال اندی صورت خواهد گرفت در رفاه زندگی خانوادگی بکار برند و این تنها راه نگهداشتن فرش این هنر اصیل گذشتگان است و الا غیر که در مجتمع ها و غیره نمی شود با این روند زندگی در دنیا فرش را با تولید انبوه توسعه داد .

فرش با تنوع طراحی و الهامات الهی در تار پود نخ های قطور و نازک زبان ندارد اماحرف می زند ریشه ندارد رشد کند اما باغ زیبایی است که گل های آن بدون آب هیچوقت پژمرده نمی شود و غنچه گلها و شاخه برگها در طول مدت سالیان پرسیده نمی شود .

صنعت و هنر در کشورهای رقیب تا بحال بعنوان ارزش افزوده در فرش نتوانسته همگام ایران بویژه تبریز کهنسال باشد هنر مندان خلاق تبریز را ارج نهاده و تبریز با عظمت را پاس خواهیم داشت ، فرش تبریز را با گلبرگهای گل رزمقایسه می کنند و با طلای 22 عیار که در زندگی هر چه کهنه گردد با ارزش تر می شود. آذربایجان مهد هنر مندان ایران، انواع و اقسام سبک های ترکی را دارد . نقشه تبریز ، ماهی مارالان، ماهی خوی ، هریس اصیل ، گروان ، قراجه ، ماهی مشایخی،ابریشم مراغه ،...

| تاريخ : سه شنبه 1386/10/25 | ساعت : 12:34

موضوعات

پیام مدیر
دانشکده فرش هریس
دانشگاه هنر تبریز
با دانشجویان
اساتید
اخبار فرش
گالری عکس
تاریخ فرش
مسائل و مشکلات دانشکده
توت فرنگی
برنامه کلاسها
امتحانات
ارتباط با اساتید
برنامه های جنبی دانشکده
هریس,دیار قالی
فرش ایرانی
گزارشات تصویری
با بزرگان فرش دستباف
مقالات فرش
مناسبات
آدرس دانشکده
معرفی کتاب و مقالات
پاسخ به سوالات و درخواستها
رنگرزی
English Index
آموزشی

بایگانی

هفته چهارم اردیبهشت 1388
هفته اوّل اردیبهشت 1388
هفته چهارم فروردین 1388
هفته سوم فروردین 1388
هفته چهارم اسفند 1387
هفته چهارم بهمن 1387
هفته اوّل بهمن 1387
هفته چهارم دی 1387
هفته اوّل دی 1387
هفته چهارم آذر 1387
هفته سوم آذر 1387
هفته دوم آذر 1387
هفته اوّل آذر 1387
هفته چهارم آبان 1387
هفته سوم آبان 1387
هفته دوم آبان 1387
هفته اوّل آبان 1387
هفته چهارم مهر 1387
هفته سوم مهر 1387
هفته دوم مهر 1387
هفته چهارم خرداد 1387
هفته اوّل خرداد 1387
هفته چهارم اردیبهشت 1387
هفته دوم اردیبهشت 1387
هفته سوم فروردین 1387
هفته دوم فروردین 1387
هفته اوّل فروردین 1387
هفته سوم اسفند 1386
هفته اوّل اسفند 1386
هفته چهارم بهمن 1386
هفته سوم بهمن 1386
هفته اوّل بهمن 1386
هفته چهارم دی 1386
هفته سوم دی 1386
هفته دوم دی 1386
هفته اوّل دی 1386
هفته چهارم آذر 1386
هفته سوم آذر 1386
هفته دوم آذر 1386

سايت هاي همکار

کوروش بزرگ
تفسیر نامه
مستند سازی
انجمن علمی خاکشناسی ساری
دانشگاه هنر اسلامی تبریز
فرش الدار
موفقیت در کنکور سراسری
هریز
تبادل بنر رایگان راد آذر
خاطرات یک تبریزی
سایت معتبر جهانی فرش دستباف ایرانی
سایت بلاگفا
کارگاه قالی بافی یا علی
وبلاگي براي همه
اطلاع رسانی رویدادهای کشور
آرشيو مطالب فارسي وبلاگ دانشكده فرش
English index archive for hcacademi
صنایع دستی ایران و اصفهان
سایت اطلاع رسانی فرش ایران

بخش ویژه وبلاگ

مدیران وبلاگ :

مسعود رضوانی
سیامک سرتیپی

ورودی ماهانه:

صفحه اصلي | پست الکترونيک | اضافه به علاقه مندي ها | پشتیبان