در طی قرون گذشته بویژه با گسترش زندگی شهرنشینی به تدریج الگوهای جدیدی در زندگی شهر نشینان بوجود آمده که بسیاری از پی آمدهای آن در جهات مختلف تأثیرات مستقیمی بر جای گذاشته است. از جمله این تأثیرات می توان به الزاماتی اشاره نمود که معماری جدید در منازل مسکونی بوجود آورده و مفروش نمودن کف اتاقها به ابعاد خاصی محدود شده است» و امروزه قالی های بافته شده، از لحاظ اندازه دارای استاندارد خاصی می باشند، مگر در مواردی خاص که ممکن است برحسب سفارش این ابعاد و اندازه ها تغییر کند. گفتنی است که علاوه بر ابعاد و اندازه قالی ها از لحاظ شکل نیز دارای گوناگونی می باشند.

بطور کلی قالی از نظر شکل به دو دسته تقسیم می شود:

• فرشهای چهار گوش، شامل مربع و مربع مستطیل که دارای دو بعد طول و عرض هستند.

• فرشهای گرد شامل دایره ای و بیضی که دارای قطر هستند.

صرف نظر از دسته بندی فوق، قالی هایی با اشکال خاص که عمدتاً این نوع اشکال سفارشی می باشند نیز وجود دارد که از آن میان میتوان به قالیهایی با اشکال هشت ضلعی و ... و نیز قالی های حجمی اشاره کرد.

از طرفی، قالیها براساس اندازه، به عبارتی خاص موسوم شده اند بطوریکه می توان جهت بررسی تنوع ابعاد قالیها از عناوین فوق یاری گرفت. اندازه هایی که امروزه برای بافت قالی مورد استفاده قرار می گیرد به شرح زیر است:

•  قالی: به فرشهایی گفته می شود که معمولاً در اندازه های 3 2 – 5/3 5/2 - 3 3 - 4 3- 6 4 - 7 5 - 10 6 و اندازه های بزرگتر از آن بافته می شود.

• قالیچه: به فرشهایی کوچکی اطلاق می شود که مساحت آنها معمولاً کمتر از 6 مترمربع باشد برخی از ابعاد متعارف قالیچه عبارتند از: 1 7/0 - 2 5/1 – 5/1 1 - 2 80/1 – 2/2 4/1 متر و اندازه های بزرگتر.»

•  کلگی (سر انداز): «کلگی نوعی قالی است با اندازه تقریبی2 1 یا 4 2 و یا 6 3 و حتی بزرگتر که معمولاً طول آن 5/1 الی 2 برابر عرض آن و حتی بیشتر است»  کلگی را کله ای نیز می گویند. «بافت کلگی بیشتر در قدیم مرسوم بوده و جای گستردن آن در گذشته، بالای اتاقها بوده است.»  

•   پرده ای: نوعی قالیچه ریز باف دیواری است که ابعاد آن معمولاً 8/2 8/1 متر یا 5/1 5/2 یا 3 2 متر است. آقای تورج ژوله در کتاب خود "پژوهشی در فرش ایران" چنین نقل می کند: «پرویز تناولی در این خصوص معتقد است که این اندازه از زمان ورود صنعت چاپ به ایران و متعاقب آن انتقال برخی از آثار ایرانی نظیر پرده های قلمکار در کتابها متداول گردید. زیرا طرحهای پارچه های پره ای قلمکار، بسیار ساده و با توجه به تکنیکهای ابتدایی چاپ در آن زمان به راحتی و با خطوط سیاهرنگ بر روی کاغذ چاپ شدند. متعاقباً تصاویر این پرده های قلمکار که از نظر طرح و اندازه بی شباهت به فرش نبودند، مورد تقلید و کپیه برداری بافندگان قالی قرار گرفت و اندازه و اصطلاح پرده ای در فرش ایران رواج یافت.»

•  کناره: «فرش بلند و کم عرض به ابعاد تقریبی 75/0 تا 10/1 متر عرض و 5/2 تا6 متر طول» «که در کنار اتاقها برای پرکردن جای خالی یا برای مفروش ساختن راه پله ها و راهروهای کم عرض استفاده می شود» آرمن هانگلدین در کتاب خود، "قالی های ایرانی" در توضیح قرار گرفتن انواع قالی ها کنار هم چنین می آورد: «ابعاد این قالی ها یادآور موقعیت فرشها در اطاق ها و تالارهای ایرانی است. یعنی در وسط تالار قالی بزرگ قرار می گیرد که به آن «میان فرش» می گویند. این قالی از دو طرف توسط دو تخته قالی کناره ای که در دو طرف آن انداخته می شوند و دارای طول برابر هستند، محصور می شود. قالی دیگری که بلند و باریک است و به آن کله ای می گویند در طرف بالای «میان فرش» قرار می گیرد و بر قالی های «کناره ای» و قالی «میان فرش» عمود می شود و این مجموعه را کامل می نماید»

•  پادری: (تودری) فرشی با ابعاد کوچکتر از قالیچه است که مورد استفاده در پاگرد و درگاه و به اندازه 40 30 و 60 40 سانتی متر بافته می شود.»

•  پشتی: قالی های کوچکی هستند که همانطور که از نامشان پیداست برای تکیه دادن مورد استفاده قرار می گیرند، «پشتی به صورت کیسه ای آماده می شود (برای دوخت پشت آن معمولاً از جنس گلیم یا پارچه مخمل استفاده می شود).»  پشتی معمولاً در اندازه های 50 80 - 80 130 و 60 90 سانتی متر بافته می شود.

•  ذرع و نیم: «در گذشته واحد اندازه گیری طول معادل  104 یا 108 سانتی متر بوده است. اندازه های فرشهای ذرع و نیم معمولاً 5/1 05/1 و 60/1 10/1 متر است.»

•  سجاده ای: این نوع قالی که کاربرد آئینی دارد و به عنوان جانماز از آن استفاده می شود، اغلب دارای طرح محرابی است. «اندازه سجاده ای یا جانمازی تقریباً 10/2 35/1 متر است.

•  دو ذرع: ابعاد این نوع قالیچه 1/2 35/1 متر می باشد.

•  ذرع و چارک: (پنج چارک، ذرع و ربع) قالیچه ای با ابعاد 40/1 70/1 متر است.

•  خرک: قالیچه ای است که طول آن به 100 سانتی متر نیز می رسد ولی ابعاد متعارف آن 90 60 سانتی متر است.

فهرست منابع و مآخذ:

• احراری، عبدالله و جلالی، ناهید،" لوازم و بافت فرش (1)"، مؤسسه فرهنگی و هنری شقایق روستا، تهران 1378

• ژوله، تورج، "پژوهشی در فرش ایران"، انتشارات یساولی، تهران 1381

• هانگلدین، آرمن، "قالیهای ایرانی"، اصغر کریمی، انتشارات فرهنگسرا (یساولی)، تهران 1375

• یساولی، جواد، "مقدمه ای بر شناخت قالی ایران"، انتشارات فرهنگسرا (یساولی)، تهران 1375

-  سوابق تاریخی

هر چند صنعت قالیبافی از دیرباز بین عشایر و روستاییان قم رایج بوده است. لکن سابقه قالیبافی در قم با شیوه فعلی به اواخر دهه دوم قرن بیستم میلادی یعنی حدود 80 سال قبل می رسد؛ یعنی زمانی که تجار کاشان دارهای قالی را بدانجا برده و کار را در مقیاسی محدود شروع کردند و هنوز بیست سالی از آن نگذشته بود که قالیبافی در آن با ابعادی تجارتی به صورت پیشرفته و قابل ملاحظه ای ارائه طریق داد.  اين صنعت بسرعت در شهر قم معمول و رایج شده و به تدریج به روستاهای اطراف نیز گسترش یافت. با اینحال صنعت قالیبافی در بین عشایر شاهسون منطقه از قبل به شیوه ذهنی بافی معمول بوده است.

-  ساختار

قالیهای قم ابتدا با استفاده از پشمهای نه چندان ظریف وارد بازار می شدند. و عموماً با رجشمار40 انجام می گرفتند. در سالهای بعد هنرمندان قالیباف قم تحول قالیبافی را به حد تکامل رسانیده و با مهارت و توانایی خاصی مبادرت به بافت فرشهای تمام ابریشم با رجشمار بسیار بالایی نمودند. قالیهای نفیس که بدین ترتیب و با این نخهای ظریف ابریشمی به بازار عرضه گردید نیز تحت عنوان گل ابریشم مرسوم شدند.

عامل تعیین کننده برای شناسایی قالی های قم تکنیک کار است زیرا که کاملاً منظم و کامل است. اگر به قالی های جدید با کیفیت عالی (مثلاً قالی های کاشان، تهران، کرمان و غیره) دقیق شویم، در پشت این قالی ها بخصوص در کلفتی پودها، تار و یا گره ها، پاره ای بی نظمی ها را خواهیم دید که البته قابل چشم پوشی اند. این بی نظمی در قالی های قم مطلقاً وجود ندارد و نظم آنها به نحوی است که گاهی انسان را به تردید می اندازد و این تردید تا جایی است که فکر می کند مبادا این قالی با ماشین بافته شده است.

بافت آن بسیار فشرده و بادوام و تار آن از نخ پنبه ای تابیده شده و پود آن نازک تر است. گره ها از پشم زیبای محلی که به نام سبزوار معروف است می باشند. این گره ها بسیار کوچک اند (بطور متوسط در هر دسی متر مربع 4000 تا 7000 گره) و از نوع فارسی باف می باشند. ارتفاع پرزها متوسط و فقط در یک طرف این قالی ها ریشه دیده می شود. ریشه ها دوتایی و به هم تابیده هستند. بعلاوه این ریشه ها بجای این که صاف باشند به نظر می رسند که بطور نامنظمی از قالی بیرون جهیده اند.

ساختار اولیه: تار و پود معمولاً از نخ تابیده بسیار ظریفند. در قالیهای ابریشمی تار و معمولاً پود از ابریشم هستند.

گره: قالیهای قم بدلیل ظرافت بسیارشان شهرت دارند. حداقل 2500 گره در هر دسیمتر مربع دارند و در قالیهای نا مرغوب این تعداد به 10000 گره در هر متر مربع می رسد و در قالیهای ابریشمی این تعداد بیشتر است و نوع گره، گره فارسی است، بندرت جفتی بافی نیز در این منطقه دیده می شود. 

پرز: پرزها در قالی قم محکم و کمی خشن بوده و بیشتر از پشم تابیده بسیار نازک یا ابریشم تابیده بسیار ظریف استفاده می شود. پرز قالیها معمولاً کوتاه و چنانچه از ابریشم باشد بسیار کوتاه چیده می شود.

کیفیت: قالیهای قم بسیار بادوام و بیشتر جنبه تزئینی دارند و از بهترین تولیدات قالیهای ایران محسوب می شوند.

-  طرحهای رایج

طرحهای قالی قم همانند رنگهای مورد استفاده از تنوع و گستردگی خاصی برخوردار است. نقشه های قالی های قدیمی قم را طرح های مشهور به لچک و ترنج شاه عباسی – محرمات- محرابی و شکارگاه تشکیل می دادند این طرح ها که با اقتباس از نقشه های کاشان و اصفهان تهیه شده بود بسرعت با خلاقیت طراحان قم دچار تحول شده و سبک جدیدی در صنعت قالیبافی ایران پدیدار گشت. این سبک با ویژگیهایی نظیر طراحی استادانه و هماهنگی نقوش و رنگ آمیزی بدیع و کم نظیر به "سبک فرش قم" مشهور گردید.

نقش بته جقه همانقدر که در روستاهای ترک زبان همدان با حالتی خاص منطقه مورد استفاده است، در روستاهای فارس زبان قم نیز در زمینه های گرم در اندازه های دو ذرع تا 7 مترمربع بافته می شود.

طرحهای اسلیمی، ختایی، لچک و ترنجدار و نیز طرحهای درختی همانند قالیچه های اصفهان از جمله طرحهای مورد نظری است که بیشترین تولیدات را بخود اختصاص می دهد. نقشهای کومه ای (درختی، حیوانی، بوته ای) و شاه عباسی گل فرنگ به لحاظ امکاناتی که طرح و رنگ آمیزی آنها دارد از زیبایی چشمگیر و رنگهای بدیع بهره مندند.

طرح قالیهای شکارگاهی نیز گر چه از اصفهان نشأت گرفته است، لیکن نمونه های فراوانی از این طرح را در قالیهای ابریشم بافت قم می توان مشاهده نمود و بالاخره با توجه به تنوع نقوش و مهارتی که در بافنده قم سراغ داریم تعجبی نخواهد داشت اگر شاهد تولید طرح هایی هندسی و نیمه هندسی در بافته های این منطقه باشیم. لذا بافت طرحهایی هندسی همانند قالیهای قفقاز و نقشهای هراتی موسوم به ماهی درهم که در مدالیونی چند ضلعی متن قالی قم را بخود اختصاص می دهند، گهگاه تعجب بیننده را که همواره به اصالت طرحهای هر منطقه می اندیشیده است بر می انگیزد.           

بافندگان قمی، ترجیح می دهند که دلپذیرترین طرحهای سایر مراکز قالیبافی ایران را که در مرور زمان مطلوب و مقبول طبع همگان واقع شده اند با مختصر تغییراتی ببافند. اگر فرشهای آن با قالیهاو قالیچه های اصفهان و کاشان به لحاظ مشابهت نقشه اشتباه شوند زیاد مهم به نظر نمی آید. بطور کلی می توان طرحهای رایج در قالیهای قم را در موارد زیر خلاصه کرد:

بندی خشتی (موزاییکی بختیاری)، بته ای، درختی، شکارگاه، هندسی جوشقانی، شاه عباسی، لچک ترنج، شاه عباسی افشان، محرمات، ترنجی کف ساده، بندی کتیبه ای، محرابی، گل فرنگ و ضل السلطانی، محتشم و خشتی.     

طرحهای بوته میری مکرر، نسبت به طرح گلدان رایج ترند. بسیاری از قطعات نیز دارای مدال مرکزی و طرحهای گوناگون در کناره و گوشه ها هستند.

قالی های قم از طریق رنگ های روشن زمینه آن (سفید عاجی، کرم، زرد) قابل تشخیص هستند که عموماً، این زمینه عاری از ترنج ها و لچک ها می باشد. هر چند که نقش آنها در موضوعاتی که ارائه می کنند،دارای پاره ای نا استواری ها و تغییرپذیری ها می باشد لکن در اکثر موارد معرف دو نوع نقش است: یکی از این دو نقش، سرو کوچک استلیزه شده، یعنی بته که گاهی مواقع بطور غلط آنرا نقش کاشمر می نامند، و نقش دیگر ظن السلطانی است. این نقش عبارت است از گلدان مملو از گلی که پرندگان کوچک و زیبایی در بالای آن پرواز می کنند.

ندرتاً به قالی هایی از قم بر می خوریم که دارای مجموعه ای از سروهای واقعی در بین گیاهان و درختان گل دار هستند و از روی طرح های لطیف و ظریفی که دو تخته فرش ابریشمین و قدیمی مقبره شاه عباس را در قم نقشین کرده اند، تقلید شده است.

-  رنگ بندی

صنعت قالیبافی قم همواره به استفاده از رنگهای زیبا و چشم نواز مشهور بوده است. تعداد رنگهای مصرفی در فرش قم، ابتدا محدود به چهار الی 6 رنگ بوده است اما به موازات تکامل طرح های اولیه فرش، تعداد رنگها نیز در فرش قم افزایش یافته است.

در سالهای اخیر رنگهای اصلی فرش قم را 16 رنگ بشرح ذیل تشکیل داده اند:

 لاکی روشن و تیره – سرمه ای-  کرم روشن و تیره – نخودی – بژ – قهوه ای سوخته و روشن – آبی روشن و سیر – مشکی – خاکی – طلایی و مسی

افزایش تنوع در طرح های فرش قم و تحولاتی که اخیراً در طراحی فرش این استان بوقوع پیوسته است تعداد رنگهای مصرفی در فرشهای قم را به میزان قابل ملاحظه ای افزایش داده است. به گونه ای که در حال حاضر فرشهایی با بیشتر از 40 رنگ مشخص و متمایز طراحی و بافته می شوند. این رنگها عبارتند از:

سفید برفی، سفید شیری، مشکی، سرمه ای، بژ روشن، بژ سیر، خاکی روشن، خاکی سیر، آبی نفتی، آبی روشن، آبی فیروزه ای، آبی الماسی، سبز یشمی، سبز سیدی، سبز ساق چناری، سبز سدری، سوخته ای، دارچینی روشن، دارچینی سیر، مله ای شتری، مله ای زیتونی، گوجه ای ، طوسی سیر، طوسی روشن، کرم کاهی، کرم شسته، مسی سیر، مسی روشن، مسی پوست پیازی، قهوه ای سیر، قهوه ای روشن

-  رنگرزی

     کارگاههای رنگرزی این شهرستان سابقاً کلیه رنگهای مورد نیاز خود را از گیاهان رنگزای محلی تأمین نموده و بعضاً نیز از مواد طبیعی دیگری مانند نیل و قرمز دانه و روناس که در منطقه بعمل نمی آمد استفاده می نمودند. اما در سالهای اخیرعلاوه بر بکارگیری مواد اولیه طبیعی و گیاهان رنگزا از رنگهای شیمیایی کرومی – اسیدی راکتیو و سایر رنگهای مرغوب و مقاوم نیز به شیوه علمی استفاده می نمایند.

مواد اولیه رنگزای طبیعی که از دیرباز بطور سنتی در شهرستان قم مورد استفاده بوده اند  عبارتند از:

• پوست انار: از این ماده که در استان قم بوفور یافت می شود به صورت خشک و پودر شده برای تهیه رنگ زرد تیره – کرم و نخودی استفاده می گردد.

• پوست گردو: رنگ شتری و قهوه ای می دهد و ضمن مخلوط شدن با زاج سیاه، رنگ سیاه تولید می کند.

• برگ مو: از این ماده مشتقات رنگ زرد بدست می آید.

•  کاه: برای تهیه رنگ زرد و کرم مورد استفاده قرار می گیرد.

•  سماق: این ماده اگر با سولفات مس مخلوط شود رنگ بنفش تیره مایل به قهوه ای می دهد.

•  نیل: از این ماده که قبلاً به صورت گیاه کشت می شده ولی امروزه به صورت نیل صنعتی تولید می گردد رنگ سرمه ای و مشتقات رنگی آبی بدست می آید.

•  پوست درخت بلوط: برای تهیه رنگ های قهوه ای و شتری مورد استفاده قرار می گیرد.

• روناس: گیاهی است خودرو که ماده رنگی در ریشه آن نهفته است و برای بدست آوردن رنگهای قرمز آجری تا قرمز تیره مصرف می شود.

•  اسپرک: از این گیاه که دارای ماده رنگی زرد رنگ است در ترکیب با نیل، رنگ سبز بدست می آید.

•  قرمز دانه: این ماده که در محل به نام لاک نیز مشهور است از بدن حشره ای خاص بدست می آید و برای تهیه رنگ لاکی مورد استفاده می باشد.

مواد رنگزای طبیعی فوق (که توأم با نمکهای فلزی خاصی که اصطلاحاً دندانه می شوند مورد استفاده قرار می گیرند) رنگهای باثباتی را بوجود می آورند که به مرور زمان ملایم تر و دلپذیرتر می گردند.  

-  ابعاد

 با توجه باینکه قم، شهری زیارتی بوده و پس از مشهد مهمترین شهر مقدس ایران است و از طرف دیگری سجاده جایگاه ویژه ای در ره آوردها و تحفه های سفرهای زیارتی ایرانیان دارد لذا کارگاههای قالیبافی که به تولید سجاده اشتغال دارند در این شهر، توسعه قابل توجهی یافته اند. با توجه به مطلب فوق و سایر ابعاد رایج در قم می توان طیف قالیهای قمی را به 4 بخش زیر از لحاظ ابعاد تقسیم نمود:

• الف) قالیچه های سجاده ای که معمولاً در اندازه 20/2×50/1 متربافته می شوند.

• ب) قالی: اندازه قالیهای قم معمولاً  3×2و5/3 ×5/2 و4×3 متر این قالیها برای فرش کردن اتاقها و سالنهای بزرگ به کار گرفته می شوند.

• ج) کناره: برای فرش کردن راهروها و راه پله ها از این نوع فرش استفاده می گردد. عرض کناره ها بین 50 تا 100 سانتی متر و درازای آنها بین 2 تا 6 متر می باشد.

• د) بیشترین میزان تولید فرش قم از نوع قالیچه می باشد. قالیچه ها کاربرد وسیعی در تزئین و دکوراسیون اتاقها و سالنهای پذیرایی دارند. 

 

-  توزیع جعرافیایی

- وضعیت فعلی

براساس آمارگیری صنعت و معدن که در سال 1373 شمسی انجام شده است، در استان قم 3163 واحد کارگاه قالیبافی دایر می باشد. اکثریت این کارگاهها در مرکز استان مستقر بوده و تعداد محدودی نیز در بخشهای تابعه مشغول فعالیت هستند. کارگاههای قالیبافی این استان با وجودیکه بین 1 تا 3 نفر قالیباف دارند نظام کارگاهی آنها با روشهای کارگاههای بزرگ قالیبافی مشابه است.

علاوه بر این واحدها ، کارگاههای خانگی زیادی نیز در شهرستان قم و روستاهای اطراف آن وجود دارند. امروزه فرش قم در بازارهای جهانی به بافت ظریف و طرح اصل و رنگ آمیزی متین و زیبا شهرت یافته است. شهرت و مقبولیت فرش قم به گونه ای است که حتی قالیبافان کشورهایی نظیر هند و پاکستان و چین از طرح های آن اقتباس نموده و فرشهای کپی شده را روانه بازار نموده اند.

علاوه بر شعبه شرکت  سهامی فرش ایران، سازمان صنایع دستی و تجار عمده ای که فعالیتهای ارزنده ای در صنعت فرش قم دارند، سازمان جهاد سازندگی استان قم در سالهای اخیر اقدامات مؤثری در پیشرفت صنعت فرش بعمل آورده و در این راستا تعداد 8 شرکت تعاونی و اتحادیه فرش را دایر نموده و با تحت پوشش قرار دادن متجاوز از 4000 کارگاه قالیبافی خانگی، بزرگترین سازماندهی موجود در صنعت فرش قم را بوجود آورده است. این تشکل ها عبارتند از:

•  اتحادیه تعاونیهای فرش دستباف روستایی استان قم

•  شرکت تعاونی فرش روستایی گلبافت قم

•  شرکت تعاونی فرش روستایی کهک

•  شرکت تعاونی فرش روستایی قنوات

•  شرکت تعاونی فرش روستایی دستجرد

•  شرکت تعاونی فرش روستایی قاهان

•  شرکت تعاونی فرش روستایی گازران

•  شرکت تعاونی فرش روستایی قمرود

     از جمله اقدامات این شرکتها تهیه نقشه و مواد اولیه مرغوب، اعمال نظارت فنی بر بافت دقیق فرشها و نیز خریداری فرش از بافندگان عضو و عرضه آن به بازارهای داخل و خارج از کشور می باشد.

در شهرستان قم بازار معروفی وجود دارد که از قدمت زیاد و معماری زیبایی برخوردار است. این بازار محل تجمع جمع کثیری از تجار فرش، طراحان، رنگرزان، استادان چله کشی و قالیبافی، رفوگران و پرداخت کاران فرش قم بوده و مرکز بزرگی برای هدایت و راهبرد صنعت فرش قم بشمار میرود.

محل بافت: قم

از مجموعه فرشهای خصوصی

گره فارسی: 336000 گره در متر مربع

60 گره در 10 سانتیمتر عرض

56 گره در 10 سانتیمتر طول

تار: نخ تابیده

پود: نخ آبی دولا

پرز: ابریشم

نقش این فرش به نام "زیر خاکی معروف" و قدمت آن به اوایل بافت قالی در این شهر نسبت داده میشود. هلالی گل و بوته های آن با نخ ابریشم بافته شده و به تمامی این قالی شکوه خاصی بخشیده. ظاهراً این نقش مخلوطی از طرح کلاسیک و طرح مدرن می باشد. در میان ترنج مرکزی چهار شیر خیالی که در ضمن روی زمینه کرم رنگ قرش نیز بافته شده دیده میشوند. در ترنج هائیکه ترنج میانی را در برگرفته اند، پرنده بچشم میخورد. این نقش که در وهله اول پیچیده و منقلب بنظر میاید، دارای ظرافت و زیبایی خاصی است. این قالی در نوع خود بی نظیر میباشد.  

 

 

نقش این فرش به نقش فرشهای فراهان بی شباهت نیست. ترنج بزرگ مرکزی و چهار گوشه فرش که با گل و شاخ و برگ تزئین شده توسط زمینه ای کف ساده از یکدیگر جدا هستند. حاشیه با شاخ و برگهائیکه توسط گل از هم جدا هستند تشکیل یافته است. استفاده ابریشم در پرز آن بر درخشندگی و زیبائی تمام این قالی ساده و کلاسیک افزوده. از نظر رنگ آمیزی و ظرافت بافت فوق العاده میباشد.

 

 

محل بافت: قم – سال 1339 هجری شمسی 

از مجموعه فرشهای خصوصی

اندازه: 351×242

گره فارسی: 360000 گره در متر مربع

60 گره در 10 سانتیمتر عرض

60 گره در 10 سانتیمتر طول

تار: نخ تابیده

پرز: پشم

بافندگان فرشهای بسیار نفیس قم از وضع و ترکیب فرشهای کلاسیک سالهای 1069-979 هجری شمسی الهام گرفته اند. قالی مقابل هم یکی از آن فرشهای نفیس میباشد. نقش گلدار آن برروی زمینه ای پسته ای رنگ که چندان در فرش دیده نمیشود با برازندگی خاصی نمایان است. حاشیه شاخ و برگ داری که این قالی را بحد کمال خود میرساند، نشانه ایست از برتری هنری که این شهر بدون سنت دیرینه قالیبافی کسب کرده است.

-  منابع و مآخذ

• اشنبرنر، اریک، قالیها و قالیچه های شهری و روستایی ایران، جمشید تولایی و محمد رضا نصیری، تهران، یساولی، 1374

• دانشگر، احمد، فرهنگ جامع فرش یادواره دانشنامه ، تهران، نشر دی، 1372

• نصیری، محمد جواد، سیری در هنر قالیبافی ایران، تهران، مؤلف، 1374

• هانگلدین، آرمن، قالیهای ایرانی، اصغر کریمی، تهران، فرهنگسرا، 1375

• یساولی، جواد، مقدمه ای بر شناخت قالی ایران، تهران، فرهنگسرا، 1370

• قالی ایران شاهکار هنر، سازمان اتکا

• نشریه قم نگین فرش دستباف ایران، سازمان جهاد سازندگی قم

منبع : www.tabriziau.ac.ir

معرفي 1- فرش مسجد سلطان قابوس كه 4343 مترمربع مساحت دارد به سفارش سلطان قابوس پادشاه كشور عمان جهت مفروش نمودن مسجد اعظم‏ سلطان‏ قابوس در مسقط توسط شركت سهامي فرش ايران بافته شد. کليه امور مربوط به فرش از جمله طراحي ، تامين مواد اوليه شامل پشم و رنگ و پياده سازي و بافت فرش در شرکت سهامي فرش ايران انجام شد كه نشان از توانايي و ظرفيت‏هاي تخصصي و تكنيكي و انساني اين شرکت دارد. بافت اين فرش که اجراي آن داراي بعد ملي بود. از افتخارات شرکت سهامي فرش ايران محسوب مي شود و رکورد بزرگترين فرش توليد شده جهان را به خود اختصاص داد.     مشخصات فني فرش سلطان قابوس   ابعاد : 90/60 متر × 50 / 70 متر مساحت : 4343 مترمربع در 48 قطعه مساحت بزرگ‏ترين قطعه : 1200 مترمربع مساحت كوچك‏ترين قطعه : 24 مترمربع رج‏شمار : 40 رج تعداد گره : 1700000000 گره جنس تاروپود : نخ‏پنبه‏اي جنس پرز : نخ‏پشمي تعداد رنگ : 28 نوع‏رنگ گياهي           فرايند توليد   شركت سهامي فرش ايران پس از انعقاد قرارداد درسال 1375 (1996) با دربار كشور عمان ضمن تشكيل ستادي از زبده‏ترين كارشناسان خود نسبت به تهيه طرح‏هاي اوليه اقدام نمود و طرح و نقشه نهايي اين فرش را به  تأييد مقامات كشور عمان رسانيد. از آنجايي‏كه بافت چنين فرشي ( نزديك به 5 هزار متر مربع ) به‏صورت يك ‏پارچه ناممكن بود. همچنين با توجه به اين‏كه در شبستان مسجد اعظم‏ سلطان ‏قابوس 4 ستون اصلي و 18 ستون جهت رواق‏ها داشت بنابراين اجراي اين طرح ، تجربه و تخصص خاصي را براي طراحي و بافت فرش طلب مي‏کرد . بافت اين فرش در شهر نيشابور دراستان خراسان طي سه‏سال كار مداوم توسط 500 نفر بافنده دردو نوبت كار روزانه وصرف 12 ميليون‏ ساعت کار و با نظارت وكنترل 300 نفر كارشناس خبره شركت صورت پذيرفت. در رنگرزي مواد اوليه فرش از شيوه ابداعي شركت ( رنگرزي پشم قبل از ريسندگي ) استفاده شده است . طرح ونقشه ترنج فرش با الهام از طرح داخلي گنبد مسجد شيخ ‏لطف‏اله ‏اصفهان تهيه شده است و در زمينه اين فرش از طرح افشان شاه‏عباسي كه تركيبي از از شاخ‏ و برگ است توسط طراحان و نقاشان ماهر شركت با صرف 15000 نفرساعت و استفاده از 13500 برگ نقشه رنگي انجام شده است . وزن پشم مصرفي دراين فرش 32 تن از بهترين پشم با توجه به استانداردهاي موجود و وزن فرش بافته شده پس از انجام عمليات پرداخت به 22 تن رسيده است .     نصب و نگهداري  پس از اتمام بافت كليه قطعات اين فرش و انجام عمليات پرداخت ، روگيري و داركشي و شستشو در تاريخ 10/10/1379 (30 دسامبر 2000) به كشور عمان حمل وطي 3 ماه كار مداوم توسط 50 نفر استادكار ماهر رفوگر كليه قطعات به‏هم متصل و فرش يك‏پارچه در صحن مسجد اعظم سلطان قابوس در تاريخ 15/2/1380 (5 مي 2001)هم‏زمان با افتتاح مسجد مورد بهره‏برداري قرار گرفت.     2 - بافت فرش6000 متر مربعي ابوظبي : اين فرش به سفارش كشورامارات جهت مفروش نمودن مسجدشيخ زايد بن سلطان آل نهيان به ابعاد عرضي 96/132 وطولي 56/40 و42/48 به مساحت 72/5633 مترمربع توسط شركت سهامي فرش ايران بازحمات سرانگشتان بافندگان هنرمند ايراني درخطه نيشابوربافته شد و به عنوان بزرگترين فرش جهان ثبت گرديد. فرش در9 قطعه مجزا و در3 كارگاه متمركز وبزرگ: باغشن، يوسف آباد واردوغش بافته شد. ابتداازتاريخ 05/12/84 درباغشن وسپس از تاريخ 14/12/84درهر3كارگاه شروع وروزانه 1200 نفرقاليباف ماهروزبردست در2 شيفت روز وشب مشغول به كارشدند. طرح اين فرش افشان ترنجداربوده كه استقرار 5 ترنج درميان انبوه گل وبندهاي زيبا وظريف ومتنوع وتلفيقي باطراحي ورنگ آميزي طراحان ونقاشان مجموعه واحدطرح ورنگ شركت سهامي فرش ايران باغي منحصربه فرد را پديدارساخته است. نظارت وكنترل دربافت دقيق وظرافتمندانه اين فرش وانتقال تمامي اجزاي نقشه ،فرشي زيبا وعظيم واستثنايي رادرمقابل ديدگان هربيننده اي قرارداده وتقديروتحسين همگان رادرپي داشته است. دربافت اين فرش 40 رجي از25 رنگ مختلف استفاده شده كه 5 رنگ آن به صورت پشم رنگ ،دركارخانجات تامين مواداوليه شركت سهامي فرش ايران دركرج و 20 رنگ آن بصورت خامه رنگ دررنگرزخانه سنتي اين شركت دركاشان تامين شده است. به منظور سلامت هرچه بيشتر اتصال قطعات درچهارطرف هرقطعه ساده بافي هايي منظورگرديده كه قريب به 250 مترمربع راتشكيل داده است. محرابي منحصربه فرد درقسمت فوقاني فرش بادسته گلي زيبا خودنمايي مي كند.بافت اين فرش با 280/223/130/2 گره نقشه بافي و330/752/93 گره ساده بافي وسرجمع 610/975/223/2 گره تك باف نامتقارن فارسي مي باشد. اين فرش در سال 1386 به كشور امارات حمل گرديد و در مسجد شيخ زايد بن سلطان درابوظبي نصب گرديد مشخصات فرش ابوظبي: اندازه:133 متر در 48 متر مساحت: حدود 6000 متر مربع تعداد رنگ:25 مكان بافت: شهرستان نيشابور تعداد بافنده:حدود 1000 نفر تعداد گره: 3/2 ميليارد رجشمار: 40 رج تعداد قطعات: 9 زمان بافت و تكميل پروژه: 2 سال   ساير اقدامات مهم انجام شده: -        بافت فرش 71 متر مربعي براي كاخ رياست جمهوري ارمنستان و تحويل در مدت 6 ماه -        دريافت سفارش بافت بيش از چهار هزار متر مربع از تجار فرش آلمان و فنلاند به ارزش بيش از سه ميليون دلار -        دريافت سفارشات جديد از كشور عمان به ارزش بيش از سه ميليون دلار -        برگزاري تور خبرنگاران و سفراي كشورهاي اسلامي و اروپايي از مراحل بافت فرش ابوظبي -        اجراي مراسم رونمايي بزرگترين فرش جهان در مصلي تهران و پخش بيش از 120 دقيقه خبر در شبكه هاي جهاني -        اجراي مسابقه نقاشي كودكان در مناسبت هاي مختلف -        بافت گبه از نقاشي كودكان -        اجراي جشنواره هنري باغ گره در استان هاي مختلف كشور -        اجراي نمايشگاههاي فروش  داخلي اسفند و بين المللي شهريور -        اجراي جشنواره هاي فرش عشايري -        اجراي جشنواره رمضان و نمايشگاه تابلو فرش قرآني -        اجراي طرح تعويض فرش ماشيني كهنه با فرش دستباف نو -        اجراي طرح تعويض فرش دستباف كهنه و دست دوم با فرش نو -        اجراي طرح حراج فرش دستباف دست دوم با استفاده از فرش مردم و تجار و شركت -        اجراي طرح فرش دستباف به عنوان جوايز حساب هاي قرض الحسنه بانك ها -        اجراي طرح 1000 در 3000 براي تامين جهيزيه نوعروسان -        اجراي نمايشگاه فرش دستباف با چيدمان مبلمان -        اجراي طرح شناسنامه فرش دستباف با هماهنگي مركز كد گذاري كالا و خدمات -        راه اندازي قاليبافي در شهرستان مسجد سليمان و ايجاد اشتغال -        راه اندازي آموزش قاليبافي و توليد در شهرستان چاه بهار و ايجاد اشتغال -   اجراي دوره آموزش مرمت و نگهداري فرش دستباف در خارج كشور(اين دوره در كشور عمان شهر مسقط براي تعداد 6 نفر به مدت 37 روز برگزار گرديد) -        سود ده نمودن شركت و حذف زيان انباشته

منبع : IranCarpet.ir 

منبع :vosuq.wordpress.com